Afganistan'da Mehir Geleneği ve Uygulamalarının İncelenmesi
DOI:
https://doi.org/10.69892/diwan.2025.133Anahtar Kelimeler:
Âsâr-ı İzdivac- Afganistan- Başlık Parası- Mehir- ŞîrbehâÖzet
Nikâh akdiyle birlikte erkek üzerine vacip hâle gelen mehir, evlilik süresince kadının mali güvenliğini sağlamak amacıyla önemlidir. İslâm’da mehir, kadın için bir öz mülk olarak kabul edilir ve kadının babasına veya velisine değil, doğrudan kadına ait olmalıdır. Ancak bazı toplumlarda bu uygulama, başlık parası gibi geleneksel adlarla yanlış yönde yorumlanmakta ve bu durum, kadının haklarının göz ardı edilmesine yol açmaktadır. Afganistan’da mehir uygulamaları, İslam’ın öngördüğü biçimden saparak çeşitli adlarla ("kalın", "şîrbehâ", "valvar", "kâbin", "galeh" ve "toyane") yürütülmektedir. 2004’te kabul edilen Afganistan Medeni Kanunu Hanefî fıkhına dayansa da halk çoğu zaman kendi yerel uygulamalarına sadık kalmaktadır. Mehir ile başlık arasındaki karışıklık bazı bölgelerde devam ederken, bu durum kadınların haklarının ihlaline neden olabilmektedir. Çalışmada, mehirin İslam’daki yeri ile Afgan halkı arasındaki uygulamalar arasındaki farklılıklar detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca, başlık parası uygulamasının kadın üzerindeki olumsuz etkileri ve farklı bölgelerdeki uygulama biçimleri ele alınmıştır. Makalede, Afganistan İslâm Emirliği’nin mehir konusundaki tutumu da göz önünde bulundurulmuştur. Sonuç olarak, mehir ile ilgili uygulamaların çeşitliliği, kadın haklarının korunması açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir.
Referanslar
1. Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnamesi (haz. Orhan Çeker), İstanbul 1999.
2. Akgündüz, Ahmet. “Başlık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/131-133. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
3. Bakhtari, Muhammed Zakir. İslâm Hukuku ve Afganistan Medeni Kânûnu’na Göre Afgan Toplumundaki Evlilik Öncesi Faaliyetler (Nişan ve Sonuçları). Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
4. Bilmen, Ömer Nasuhi. (1971), Hukuk-ı İslâmiyye ve İstılahat-ı Fikhiyye Kamusu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1968, I-VIII.
5. ed-Dîb, Abdülazim. “Çeyiz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/296-297. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
6. Gezer, Arif. Sünnete Göre İslâm Ailesinin Kuruluşunda Mehir Tarihteki ve Günümüzdeki Uygulamalar. İstanbul: Gonca Yayınları, 2010.
7. Gökmenoğlu, Hüseyin Tekin. "İslâm Hukukunda Mehir". Mehir. Yaz (Konya 1998), 23-25.
8. HAKIM, Muhammad Akram. Afgan Medeni Kanunu’nun Asâr-ı İzdivac Maddelerindeki (98-130) Fıkhî Hükümlerin Müçtehitlerin Görüşleri Açısından Değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
9. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisanü’l-Arab. 5 Cilt. Beyrut: Dâr Sâdır, 1414.
10. Kabeh Rastin, Tahranî - Najma Yassarî. Hukuk-i Famil-i Afganistan. çev. Mohammad Fahim Qayumi. b.y. hş. 1388.
11. Kanun-ı Medeni-yi Afganistan. haz. Muhammed Eşref, Sarım. b.y.: Kudüs yayınevi hş. 1384.
12. Kanun-ı Men‘ı Huşunet Aleyh-i Zen, Resmi Ceride, hş. 1388.
13. Kanun-i Esasî-yi Afganistan, Kabil 2003.
14. Karaman, Hayreddin. Mukayeseli İslâm Hukuku, İstanbul: İz Yayınclık, 2009, I-III.
15. Kaşgarlı, Mahmut. Dîvanü Lügati’t-Türk Tercemesi. çev. Besim Atalay. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1998, I-IV.
16. Kazem, Said Abdullah. Zenân-ı Afgan Zîr-i Fişâr-ı ‘An‘ane ve Teceddüd. Kaliforniya: Maiwand 2005.
17. Khwajamir, Mehtarkhan. İslâm Hukuku ile Mukayeseli Olarak Günümüz Afganistan’ında Kadınların Maruz Kaldığı Bazı Uygulamalar. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisan Tezi, 2010.
18. Khwajamir, Mehtarkhan. “Afganistan’da Başlık Parası Uygulamaları ve Fıkhî Tahlîli”. İSTEM 25 (Kasım 2016), 177-189.
19. Muhammed Yasin Fazıl- Abdulrab Hazım. Berresî-yi Mehr Ez Didgah-ı İslâm ve Çigunagi-yi Riayet Ân Der Camia-yi Afganî. Diwan Uluslararası Bilimsel Araştırma Dergisi 4/2 (2023) Jawzjan, 33-57.
20. Munir, Muhammad Davud vd. Huşunet-i Hanevadegi, ‘Avâmil ve Râhkâr Hâyi Mukâbele Bâ Ân. Kabil: Sivil Toplum ve İnsan Hakları yayınları, 1388.
21. Osmani, İsmetullah. Muşehhasat-ı Nijad-i Türkmenha ve Özbekha, Kabil: Farhang Yayınevi, 1388.
22. Rehnemün-i Âmuziş-i Hukuku-i Zen. Kabil: Afganistan Sivil Toplum Kuruluşu Yayınları, 1386.
23. Türkmeni, Nesrin. Vaz‘ıyet-i Zenân-ı Cevân Der Hânevâde. Kabil: Afganistan Bağımsız İnsan Hakları Komisyonu Yayınları, 1388.
24. Vehbe, Zuhaylî. İslâm Fıkhı Ansiklopedisi. çev. Ahmet Efe v.d, I-X, İstanbul 1994.
25. Yargı, Mehmed Ali. “Günümüzdeki Mehir Uygulamaları ve İslâm Hukuku açısından değerlendirilmesi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 8 (Nisan 2006), 259-270.
26. Yesarî, Najma. Caygahi Şeri‘at Der Kanuni Esasi Afganistan, b.y. 2005.
27. Yılmaz, Aliye. Afganistan’da Kadının Sosyal Statüsü ve Din Eğitimi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
28. 1924 tarihli Nizamname-i Nikâh, Arûsî, Hatne Sûrî, Matbaa-i Dâire-i Tahrirât-ı Meclis-i ‘Âli-i Vüzera, b.y. 1924 m/1303 hş.
29. Hamid, Haji Mohammad , Hanefi ve Ca’feri Mezhepleriyle Mukayeseli Olarak Afgan Hukukunda Evlilik Akdi (Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018).
30. https://www.farsnews.ir/af/news/14010212000153 12/2/1401.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Diwan
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
