بررسی تطبیق فرهنگ مهریه در افغانستان
DOI::
https://doi.org/10.69892/diwan.2025.133کلمات کلیدی:
آثار ازدواج, افغانستان, جهیزیه, مهریه, شیربهأچکیده
مهریه که همزمان با عقد نکاح بر عهده مرد واجب میشود، اهمیت زیادی دارد زیرا تأمین امنیت مالی زن در دوران زندگی مشترک را تضمین میکند. در اسلام، مهریه به عنوان مالکیت اختصاصی زن شناخته شده و باید مستقیماً متعلق به خود زن باشد، نه به پدر یا ولی او. اما در برخی جوامع این موضوع به اشتباه و تحت عناوین سنتی مانند «جهیزیه» تفسیر میشود که موجب نادیدهگرفتن حقوق زنان میگردد. در افغانستان، اجرای مهریه از شکل مورد نظر اسلام فاصله گرفته و تحت نامهای گوناگونی مانند «قلین»، «شیربهأ»، «ولور»، «کابین»، «گاله» و «تویانه» رواج دارد. هرچند قانون مدنی افغانستان که در سال ۲۰۰۴ تصویب شده، مبتنی بر فقه حنفی است، اما مردم غالباً به رسوم محلی خود پایبند هستند. در حالی که ابهام میان مهریه و جهیزیه در برخی مناطق همچنان ادامه دارد، این وضعیت میتواند منجر به تضییع حقوق زنان شود. در این تحقیق، جایگاه مهریه در اسلام و تفاوتهای آن با آداب و رسوم مردم افغانستان به طور مفصل مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین تأثیرات منفی رسوم جهیزیه بر زنان و شیوههای متنوع اجرای آن در مناطق مختلف تحلیل شده است. موضعگیری حکومت اسلامی افغانستان در خصوص مهریه نیز در مقاله مورد توجه قرار گرفته است. در نهایت، تنوع در روشهای اجرای مهریه مسئلهای مهم در زمینه حفظ حقوق زنان محسوب میشود.
مراجع
1. Osmanlı Hukuk-ı Aile Kararnamesi (haz. Orhan Çeker), İstanbul 1999.
2. Akgündüz, Ahmet. “Başlık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/131-133. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
3. Bakhtari, Muhammed Zakir. İslâm Hukuku ve Afganistan Medeni Kânûnu’na Göre Afgan Toplumundaki Evlilik Öncesi Faaliyetler (Nişan ve Sonuçları). Denizli: Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
4. Bilmen, Ömer Nasuhi. (1971), Hukuk-ı İslâmiyye ve İstılahat-ı Fikhiyye Kamusu. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1968, I-VIII.
5. ed-Dîb, Abdülazim. “Çeyiz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/296-297. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
6. Gezer, Arif. Sünnete Göre İslâm Ailesinin Kuruluşunda Mehir Tarihteki ve Günümüzdeki Uygulamalar. İstanbul: Gonca Yayınları, 2010.
7. Gökmenoğlu, Hüseyin Tekin. "İslâm Hukukunda Mehir". Mehir. Yaz (Konya 1998), 23-25.
8. HAKIM, Muhammad Akram. Afgan Medeni Kanunu’nun Asâr-ı İzdivac Maddelerindeki (98-130) Fıkhî Hükümlerin Müçtehitlerin Görüşleri Açısından Değerlendirilmesi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
9. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisanü’l-Arab. 5 Cilt. Beyrut: Dâr Sâdır, 1414.
10. Kabeh Rastin, Tahranî - Najma Yassarî. Hukuk-i Famil-i Afganistan. çev. Mohammad Fahim Qayumi. b.y. hş. 1388.
11. Kanun-ı Medeni-yi Afganistan. haz. Muhammed Eşref, Sarım. b.y.: Kudüs yayınevi hş. 1384.
12. Kanun-ı Men‘ı Huşunet Aleyh-i Zen, Resmi Ceride, hş. 1388.
13. Kanun-i Esasî-yi Afganistan, Kabil 2003.
14. Karaman, Hayreddin. Mukayeseli İslâm Hukuku, İstanbul: İz Yayınclık, 2009, I-III.
15. Kaşgarlı, Mahmut. Dîvanü Lügati’t-Türk Tercemesi. çev. Besim Atalay. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1998, I-IV.
16. Kazem, Said Abdullah. Zenân-ı Afgan Zîr-i Fişâr-ı ‘An‘ane ve Teceddüd. Kaliforniya: Maiwand 2005.
17. Khwajamir, Mehtarkhan. İslâm Hukuku ile Mukayeseli Olarak Günümüz Afganistan’ında Kadınların Maruz Kaldığı Bazı Uygulamalar. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisan Tezi, 2010.
18. Khwajamir, Mehtarkhan. “Afganistan’da Başlık Parası Uygulamaları ve Fıkhî Tahlîli”. İSTEM 25 (Kasım 2016), 177-189.
19. Muhammed Yasin Fazıl- Abdulrab Hazım. Berresî-yi Mehr Ez Didgah-ı İslâm ve Çigunagi-yi Riayet Ân Der Camia-yi Afganî. Diwan Uluslararası Bilimsel Araştırma Dergisi 4/2 (2023) Jawzjan, 33-57.
20. Munir, Muhammad Davud vd. Huşunet-i Hanevadegi, ‘Avâmil ve Râhkâr Hâyi Mukâbele Bâ Ân. Kabil: Sivil Toplum ve İnsan Hakları yayınları, 1388.
21. Osmani, İsmetullah. Muşehhasat-ı Nijad-i Türkmenha ve Özbekha, Kabil: Farhang Yayınevi, 1388.
22. Rehnemün-i Âmuziş-i Hukuku-i Zen. Kabil: Afganistan Sivil Toplum Kuruluşu Yayınları, 1386.
23. Türkmeni, Nesrin. Vaz‘ıyet-i Zenân-ı Cevân Der Hânevâde. Kabil: Afganistan Bağımsız İnsan Hakları Komisyonu Yayınları, 1388.
24. Vehbe, Zuhaylî. İslâm Fıkhı Ansiklopedisi. çev. Ahmet Efe v.d, I-X, İstanbul 1994.
25. Yargı, Mehmed Ali. “Günümüzdeki Mehir Uygulamaları ve İslâm Hukuku açısından değerlendirilmesi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 8 (Nisan 2006), 259-270.
26. Yesarî, Najma. Caygahi Şeri‘at Der Kanuni Esasi Afganistan, b.y. 2005.
27. Yılmaz, Aliye. Afganistan’da Kadının Sosyal Statüsü ve Din Eğitimi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2005.
28. 1924 tarihli Nizamname-i Nikâh, Arûsî, Hatne Sûrî, Matbaa-i Dâire-i Tahrirât-ı Meclis-i ‘Âli-i Vüzera, b.y. 1924 m/1303 hş.
29. Hamid, Haji Mohammad , Hanefi ve Ca’feri Mezhepleriyle Mukayeseli Olarak Afgan Hukukunda Evlilik Akdi (Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018).
30. https://www.farsnews.ir/af/news/14010212000153 12/2/1401.
##submission.downloads##
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Diwan International Scientific and Research Journal
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 می باشد.
