Alp Teginîler Dönemi
DOI:
https://doi.org/10.48117/Diwan.2022.17Anahtar Kelimeler:
Gazne- Gazneli Mahmud- Sebük Tegin- Gazneliler- SâmânîlerÖzet
Gazneli Devleti, Sâmânîler’e bağlı emirler, valiler ve sipehsâlâlar tarafından kurulan ve yönetilen bir devlettir. Bu sebeple devletin iç ve dış politikası, itikâdî ve dinî düşüncesinde Sâmânîlerin etkisi büyük ölçüde görülmektedir. Gazneli-Sâmânî ilişkileri Sâmânî hükümdarı Ahmed b. Nûh b. Nasr b. İsmâil b. Ahmed b. Esad b. Sâmân döneminde Alp Tegin’in emir olarak iş başına gelmesiyle başlamıştır. Ahmed b. Nûh’tan sonra kardeşi Abdülmelik b. Nûh 343/954 yılında devletin başına geçince Alp Tegin’i Horasan emiri
olarak tayin etmiştir. Daha sonra Sâmânî Devleti’nin başına Mansûr b. Nûh’un geçmesine karşı çıkarak Horasan valiliğinden ayrılmıştır. Başta Alp Tegin olmak üzere beş kişi yönetimin başına geçmiştir. Alp Tegin’in vefatından sonra sırasıyla Ebû İshâk İbrâhim (352/963 ), Bilge Tegin (355/966), Böri Tegin (362/972) ve Sebük Tegin (366/977) Gazne merkezli yönetimin idaresini ellerinde tutmuşlardır. Ebu İshak içki ve işret meclisleriyle meşgul olurken, Bilge Tegin Sâmânîlere bağlılığını bildirmiş, Börî Tegin ise içkiye ba-ğımlı hale gelerek devleti yönetemez hale gelmiştir. Alp Tegin’in Türk asıllı gulamları tarafından yönetimin başına gelen Sebük Tegin’in Alp Tegin hanedanını toparlamıştır. Sebük Tegin’den sonra Gazneli Mahmud, dini ve siyasi dehasıyla muktedir bir sultan
olarak devletin başına geçerek Sâmânîlerin varisi olmuştur.
Referanslar
كردیزي، ابوسعید عبدالحی بن ضحاك بن محمود. زین الاخبار. تحقیق. رحیم رضازاده ملك. طهران: انتشارات آثار و مفاخر فرهنكي، 2005.
مستوفي، حمدالله. تاریخ کزیده. تحقیق. عبدالحسین نوايي. طهران: مؤسسه انتشارات امير كبير، 2015.
صنیع الدولة، محمد حسن. تاریخ منتظم ناصري. تحقیق. محمد اسماعیل رضواني. طهران، 1984.
العتبي، ابو نصر محمد بن عبدالجبار الرازي. تاریخ العتبي. ترجمه. ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفاداقاني. تحقیق. جعفز شعار. طهران: انتشارات جامعة طهران، 1966.
ابن الاثیر. الکامل في التاریخ. تحقیق. محمد یوسف دقاقه. بیروت: دارالکتاب العلمیة، 1987.
شبانقاره يي، محمد بن علی بن محمد. مجمع الانساب. طهران: امیر کبیر، 1984.
النرشخي، ابو بکر محمد بن جعفر. تاریخ بخارا،. تحقیق. محمد بن ظفر بن عمر. طهران: چاپخانه سعادت، 1973.
عوفي، سدید الدین محمد. کزیده ی سخن فارسي جوامع الحكايات و لوامع الروايات. تحقق. محمد تقي ملك الشعرا بهار. خط. ابراهیم بوذری. طهران: 1942.
مجدي، سید مجدالدین محمد بن ابو طالب حسین. زینة المجالس. خط. حبیب الله افشار قزوینی. طهران: 1845.
القرماني، ابوالعباس احمد بن یوسف بن احمد الدمشقي. اخبارالدول و آثارالاول في التاريخ. بغداد: مطبعة الذروة، 1965.
خلیلي، خلیل الله. سلطنة غزنویان. کابل: وزارة الثقافة افغانستان ،2013.
رشید، مبین. سلطان محمود غزنوي. لاهور:علم عرفان، 2006.
بدواني، عبدالقادر. منتخب التواریخ. تصحیح. مولوی احمد صاحب. طهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنکي، 2000.
نظام الملك، حسن بن علی بن اسحاق الطوسي. سیرالملوك. طهران: انتشرات کتاب، 1962.
الحموي، ابو عبدالله یاقوت بن عبدالله. معجم البلدان. بیروت: دار صدر، 1939.
البیروني، ابو ریحان. تحقیق ماللهند. هند: وزارة معارف الهند، 1958.
بهار، محمد تقي ملك الشعرا. مجمل التواریخ. تحقیق. علی رضا کیانی. طهران: تاریخ وفا، 2012.
الهمدانی، رشیدالدین فضل الله. تاریخ غزنویان و سامانیان و آل بویه جامع التواریخ، نشر. محمد دبیر سیاقی. طهران: کتاب فروشی فروغی، 1959.
الجوزجاني، قاضي منهاج الدین ابو عمر عثمان بن سراج الدین عمر. طبقاة ناصري. تحقیق. عبدالحی حبیبي. طهران: دنیایی کتاب، 1984.
ابن خلکان، ابوالعباس شمس الدین احمد بن محمد ابو بکر. وفیات الاعیان انباء ابناء الزمان. تحقیق. احسان عباس. بیروت: دارصدر، 1977.
السید، فؤاد صالح. معجم القابوس السیاسیین فی تاریخ العربي ولاسلامي. بیروت: مکتبة الحسن الادریة، 2011.
الحجویری، ابوالحسن علی بن عثمان. کشف المحجوب. ترجمه. عبدالهادی قندیل. قاهرة: سلسلة ميراث الترجمه، 2007.
النمر، عبدالمنم. تاریخ الاسلام فی الهند. بیروت: المؤسسة الجامع الىراسات والنشر والتوزيع، 1981.
المصادر الاجنبية
Bayur, Hikmet. Hindistan Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1987.
Kurtuluş, Rıza, “Asya”. DİA. C. 3. İstanbul, 1991.
Merçil, Erdoğan, “SebükTegin”ش, DİA, C. 36. İstanbul, 2009.
Merçil, Erdoğan. Gazneliler Devleti Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1989.
Usta, Aydın, “Sâmânîler”. DİA. C. 36. XXXVI, İstanbul, 2009.
Yürekli, Tülay. Sâmânîler. Ankara: Ankara Üniversitesi, Doktora, 2002.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2024 Diwan International Scientific and Research Journal
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
