İlk İslam Devleti’nin Arap Yarımadası Emirlikleriyle Diplomatik İlişkileri
DOI:
https://doi.org/10.69892/diwan.2026.171Anahtar Kelimeler:
Arap Yarımadası Emirlikleri- Diplomasi- Elçi- İlk İslam Devleti- İslam HukukuÖzet
Devletler arası diplomatik ilişkiler, İslam’dan önce de bir gelenek olarak varlığını sürdürmekteydi. İslam dini ise bu geleneği muhafaza ederek gerekli düzenlemeleri yapmıştır. Bu bağlamda hicretin altıncı yılında imzalanan Hudeybiye Antlaşması, ilk İslam Devleti’nin resmî diplomatik girişimlerinin başlaması açısından önemli bir fırsat sunmuştur. Medine Devleti, Arap Yarımadası’ndaki çeşitli emirliklerle diplomatik ilişkiler tesis etmiş ve bu doğrultuda elçiler aracılığıyla mektuplar göndermiştir. Söz konusu mektuplarda, emirlerden İslam’ı kabul etmeleri ve İlk İslam Devleti’ne tâbi olmaları talep edilmiş; İslam’ı benimsemeleri durumunda mevcut siyasi iktidarlarını muhafaza edebilecekleri belirtilmiştir. Bu süreçte birçok emir İslam’ı kabul etmiş, gayrimüslim topluluklara ise cizye uygulanmış ve böylece İslam Devleti bölgedeki nüfuzunu savaşsız bir şekilde genişletmiştir. Bu gelişmeler, İslam diplomasisinin erken dönem uygulamalarını göstermesi bakımından dikkat çekici örnekler sunmaktadır. Bu makalede, ilk İslam Devleti’nin diplomasiye atfettiği önem ile Arap Yarımadası’ndaki emirliklerden savaşsız yollarla elde ettiği diplomatik kazanımlar; klasik fıkıh ve İslam tarihi kaynaklarının yanı sıra modern İslam uluslararası hukuku literatürü ışığında değerlendirilmektedir.
Referanslar
Ali Cevad,. el-Mufassal fi Tarihi’l-Arab kable’l-İslam. Darü’s-sâkî, 2001.
Ay, Yusuf. “Modern Diplomasi Çerçevesinde Hz. Peygamber’in Diplomatik Stratejileri ve Dinî Diplomasinin Önemi”. Diyanet İlmi Dergi 60/3 (27 Eylül 2024), 915-952. https://doi.org/10.61304/did.1487413
Buhûtî, Mansûr b. Yûnus b. Salâhiddîn. Keşşâfü’l-ḳınâʿ ʿan (metn)i’l-İḳnâʿ. el-Memleketi’l-Arabiyyetü’s-Suudiyye: Vizaratü’l-Adl fi’l-Memleketi’l-Arabiyyetü’s-Suudiyye, 1. Basım, 2000.
Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Şerḥu Muḫtaṣari’ṭ-Ṭaḥâvî. Mekketü’l-mükkereme: Darü’l-Beşairi’l-İslami- Darü’s-sirac, 2010.
Ebu İshak Şirâzî, İbrahim b. Ali b. Yusuf. el-Muheẕẕeb fî fıḳhi’l-İmâm eş-Şâfiʿî. Beyrut: Dar’ül-kütüb’il-ilmiyye, ts.
Ebû Yûsuf, Ya‘kūb b. İbrâhîm b. Habîb b. Sa‘d el-Kûfî. Kitâbü’l-Ḫarâc. Kahire: Mektebetü’l-Ezheriyye li-türâs, ts.
Feridun, Ahmed Bey. Mecmua-i Münşeâtü’s-selatin. Türkiye Büyük Millet Meclisi Kütüphanesi, ts.
Halebî, Ali b. İbrahim b. Ahmed. Sîretü’l-Halebî. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2006.
Hatip, Ahmet Galib Muhammed Ali. Ahkamü’s-sefartü fi’l-fıkhi’l-İslami. Ürdün: el-Camiatü’l-Ürdüniyetü,Küliyetü’t-dirasatü’l-ulya, Doktura Tezi, 2005.
Hattâb, Mahmûd Şît. Süferâü’n-Nebi. Beyrut: Reyan, 1996.
İbn Abdisselâm İzzüddîn, Ebû Muhammed İzzüddîn Abdülazîz b. Abdisselâm b. Ebi’l-Kāsım es-Sülemî ed-Dımaşkī. Ḳavâʿidü’l-aḥkâm fî meṣâliḥi’l-enâm. Beyrut-kahire: Dar’ül-kütüb’il-ilmiyye, 1991.
İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Reddü’l-muḥtâr ʿale’d-Dürri’l-muḫtâr. Mısır: şeriketü Mektebetü ve Matbatü Mustafa el-Babi el-Halebi ve evladuhü biMısır, 2. Basım, 1966.
İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer b. Kesîr b. Dav’ b. Kesîr el-Kaysî el-Kureşî el-Busrâvî ed-Dımaşkī. el-Bidâye ve’n-niyhâye. Kahire: Dârü’l-Hadis, 1992.
İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî er-Rüveyfiî. Lisânü’l-ʿArab. Beyrut: Daru Sadr, 1993.
İbn Sa‘d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Kâtib el-Hâşimî el-Basrî el-Bağdâdî. eṭ-Ṭabaḳātü’l-kübrâ. Beyrut: Darü Sadir, 1968.
İbn Tolun, Şemsüddîn Muhammed b. Ali ed-Dımaşkî. İ’lâmü’s-sâilîn an kütübi seyyidi’l-mürselîn. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1987.
İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzeddîn Ali b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil fi’t-târîḫ. Beyrut: Darü Sadîr, 1965.
İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. Üsdü’l-ġābe fî maʿrifeti’ṣ-ṣaḥâbe. Beyrut: Darü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd es-Sivâsî el-İskenderî. Fetḥu’l-ḳadîr. Darü’l-fikr, ts.
İpşirli, Mehmet. “Elçi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 11. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995.
Kalın, İbrahim. İslam ve Batı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2023.
Kapar, Mehmet Ali. “HZ. PEYGAMBER’iN DiPLOMATiK MÜNASEBETLERiNE GENEL BAKlŞ”. Islami Araştırmalar 1/5 (1987).
Meydânî, Abdülganî el-Guneymî ed-Dımaşkī. el-Lübâb fî Şerhi’l-Kitâb. Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiyye, 1972.
Muhammad Hamidullah. el-Vesâiku’s-siyâsiyye. Beyrut: Dârü’n-nefais, 1987.
Muhammad Hamidullah. İslam Peygamberi. Ankara: Yeni Şafak, 2003.
Muntazer, Safiullah. HZ. PEYGAMBERİN GÖNDERDİĞİ ELÇİLER VE FIKHÎ SONUÇLARI. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Yükseklisans Tezi, 2018.
Muntazer, Safiullah - Özcan, Abdullah. “İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN ELÇİ DOKUNULMAZLIĞI”. Edebali İslamiyat Dergisi 2/4 (29 Kasım 2018), 1-23.
Nevevî, Ebû Ze-keriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. Ravżatüt-ṭâlibin ve ‘umdetü’l-müftin. Beyrut: el-Mektebi’l- İslâmî, 1991.
Safvet, Ahmed Zekî. Cemheretü resâʾili’l-ʿArab. Beyrut: mektebetü’l-ilmiyye, ts.
Sâlihî eş-Şâmî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf. Sübülü’l-hüdâ ve’r-reşâd fî sîreti ḫayri’l-ʿibâd. Beyrut: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1993.
Seraḫsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. Şerḥu’s-Siyeri’l-kebîr. Beyrut: Dar’ül-kütüb’il-ilmiyye, 1997.
Seraḫsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eʾimme Muḥammed b. Ebî Sehl Aḥmed es-. el-Mebṣuṭ. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, 1393.
Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî et-Taberî el-Bağdâdî. Târîḫu’l-ümem ve’l-mülûk. Beyrut: Dârü’t-türas, 1965.
Topçuoğlu, Ali Aslan. İslam Hukukunda Diplomatik Temsil. Ankara: Fecr Yayınları, 2017.
Yâkût el-Hamevî, Şihabüddin Ebû Abdullah Yâkût b. Abdullah. Mu‘cemü’l-buldân. Beyrut: Dârü Sadîr, 1955.
Yaman, Ahmet. İslam Devletler Hukuku. Ankara: Fecr Yayınları, 2020.
Zühaylî, Muhammed Mustafa. el-Veciz fi Usuli’l-Fıkhi’l-İslami. Dımaşk: Darü’l-Hayr, Vizaretü’l-Evkaf ve-şuuni’l-İslamiyee, 2006.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Diwan
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
