Sünnetin Kur’ân’a Arzı
DOI:
https://doi.org/10.69892/diwan.2026.170Anahtar Kelimeler:
Hadis- Kur’ân- Ayet- Sünnet- Rivayet- DelilÖzet
İslâm dininin ikinci kaynağı olan sünnetin bânisi Hz. Muhammed’in (s.a.s) görevi sadece Kur’ân-ı Kerim’i tebliğ etmekle bitmemiştir. O tebliğ ettiği ilahi hakikatlerin aynı zamanda ilk uygulayıcısı olmuştur. Söz konusu uygulama nesilden nesile teorik ve pratik olarak aktarılarak her dönemde güncelliğini korumuştur. Tarihi süreç içerisinde sünnet Kur’ân’la tam bir uygunluk arz etmiş ve bu iki ana unsur birbirinin tamamlayıcısı, açıklayıcısı olarak hükümleriyle Müslümanların aydınlatıcı kandilleri olmuştur. Ancak İslâm toplumlarında meydana gelen sıkıntı ve buhranların faturası zaman zaman nakillere kesilmiştir. Rivayetlerin ağırlıklı ve sistemli olarak Hz. Peygamber’den sonra yazıya geçirilmiş olması güvensiz oldukları iddialarını gündeme getirmiş bu durum asrı saadete özlemi ve öze dönme gayretlerinin dillendirilmesine zemin hazırlamıştır. Ne yazık ki bu anlayış bazı Müslümanları sünnetten müstağni kalan tefsir çalışmalarının yapılmasına kadar götürmüştür. Tam bu noktada sünneti saf dışı bırakarak salt akılla Kur’ân’ı anlamlandırma gayretleri ile hiçbir ayrım gözetmeksizin nakledilen tüm rivayetleri sahih sünnet olarak benimseyen görüşün ötesinde delile ve ilmi kriterlere dayanan mu’tedil görüşün hayati önemi ortaya çıkmaktadır. Bizzat Allah Teâlâ tarafından eşsiz konumu defalarca Kur’ân’da belirtilen Hz. Peygamber’in (s.a.s) örnekliği tartışmasızdır. Sünneti seniyyesi ise kendi ifadesiyle onun adına bile bile yalan uydurana cehennemdeki yerini hatırlatmak suretiyle en kötü şeyin Allah Resûlü’nün (s.a.s) söylemediği bir sözün ona izafesi uyarısıyla rivayetlerin mesnedi ve naklinin büyük bir sorumluluk olduğunu gönüllere nakşetmiştir. Bu çalışma bir başka açıdan sünnetin önemini ortaya koymakta özellikle ayetleri tefsir, tahsis veya takyid eden rivayetlerin doğruluk testini bizzat Kur’ân’la yaptığı ve sünnet olmadan dinin emirlerinin gereği gibi anlaşılamayacağı tezine dayanmaktadır.
Referanslar
1. Abdulfettah Ebu Gudde. Sünnet İfadesinin Dini Anlamı ve Dârekutnî'nin Sünen’inin Konumu. Çev. Enbiya Yıldırım, Mesut Duman. (2006), Usul İslam Araştırmaları, cilt 5, sayı 5, 2006, 79-91.
2. Akyol, Mualla. “Hac İbadetinin Hükümleri Hususunda Hanefî ve Mâlikî Âlimleri Arasındaki Benzerlik ve Farklılıklar”, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, yıl: 2020/2, sayı: 45.
3. Asar, Muhammed Ali. “Ehl-i Hadisin Sünnet Savunusunun Temel Paradigmaları”. Dergiabant 9/1 (Mayıs 2021), 273-277.
4. Bedir, Murteza. “Sünnet”. DİA. 38/150-153. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
5. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâil b. İbrahim b. el-Mugîra el-Cû’fî. el-Câmiu’s-sahih. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401/1981.
6. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Müt’a”. DİA, 32/174-180. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
7. Ebû Dâvud, Süleyman b. el-Eşa’s el-Ezdî es-Sicistânî, Sünen. thk. Yasir Hasan, İzzeddin Dallî. Ammad et-Teyyar. Dımaşk: Müessesetü’r-Risâle Nâşirûn, 1434/2013.
8. Erul, Bünyamin. Hadislerin Dili. Ankara: TDV Yayınları, 2012.
9. İbn Abdilberr. Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed en-Nemerî. et-Temhîd limâ fi’l-Muvattaʾ mine’l-meʿânî ve’l-esânîd. tlk. Beşar Avvad Ma’ruf. London: Müessesetü’l-furkan li’t-turasil İslami, 2107.
10. İbn Ebû Hâtim. Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Muhammed b. İdrîs er-Râzî. Tefsîrü’l-Kurʾâni’l-ʿazîm. thk. Esad Muhammed Tayyib, naşir, Suudiyye: naşir Nezzar Mustafa el-Baz, 1419.
11. İbn Fâris. Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. es-Sahabi fi fıkhı’l-lugati’l-Arabiyye. Ysz: Muhammed Ali Beydun, 1414.
12. İbn Mâce, Ebû Abdillah Muhammed b. Yezid, Mâce el-Kazvînî. Sünen. Müessesetü’r-risale Dımaşk: Nâşirûn, 1430/2009.
13. Kırış, Şemsettin. “Erîke Hadisi’nin Râvîsi Olarak Mikdâm b. Ma’dîkerib”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. Cilt / Vol: 7, Sayı/Issue: 2, 2018, 995-1019.
14. Koçyiğit, Talat. Hadis Tarihi, Ankara: TDV Yayınları, 2010.
15. Komisyon, Kur'an Yolu Tefsiri, Ankara: DİB Yayınları, 2007.
16. Küçük, Raşit. “Kur’ân-Sünnet İlişkisi ve Birlikteliği”. Sünnetin Dindeki Yeri. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1998.
17. Mâlik, Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes b. Mâlik b. Ebî Âmir el-Asbahî el-Yemenî. Muvattâ, thk. Muhammed Mustafa el-A‘zamî. Ebû Zâbî: Müessesetü Zâyid b. Sultân, 1425/2004.
18. Mâturîdî. Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd es-Semerkandî. Teʾvîlâtü Ehli’s-sünne, thk. Necdî Baslum, Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1426.
19. Müslim b. Haccâc, el-Küşeyrî en-Neysabûrî. Sahîhu Müslim. nşr. Yasir Hasan, İzzeddin Dallî, Ammad et-Teyyar. Dımaşk: Müessestü’r-risâle, 1433/2012.
20. Paçacı, Mehmet. “Çağdaş Dönemde Kur’an’a ve Tefsire Ne Oldu”. İslamiyat VI, sayı 4, Ankara: 2003.
21. Polat, Selahattin. “Hadislerin Kur’ân’a Arzının Problemleri”. Sünnetin Dindeki Yeri. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1998.
22. Sancaklı, Saffet. “Hadis Karşıtlığının Tarihi Arka Planı ve Günümüze Olumsuz Yansımaları”. Uluslararası Yanlış Algılar ve Doğru İslâm Sempozyumu Tebliğleri, Aralık, Şanlıurfa: 2016.
23. Semerkandî. Ebü’l-Leys İmâmü’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm. Bahrü’l-ulûm, tsz.
24. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-Eimme Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl. el-Mebsût. Beyrut: Dâru’l-Mârife, 1993.
25. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî. Câmiu’s-sagîr. Beyrut: Dâru’l-ilmiyye, 1971.
26. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. Mısır: er-Risâle, 1358/1940.
27. Şevkânî. Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed es-San‘ânî, el-Yemenî. İrşâdü’l-fuhûl ilâ tahkīki’l-hak min ʿilmi’l-usûl mhk. Ahmet Azvi İnaye, Dımaşk: Darü’l-kütübil Arabi, 1999.
28. Tirmizî, Ebû İsâ Muhammed b. İsâ b. Sevre (Yezîd) et-Tirmizî. es-Sünen. thk. Yasir Hasan, İzzeddin Dallî, Ammad et-Teyyar. Şam: Müessesetü’r-risâle Nâşirûn, 1432/2011.
29. Ulu, Arif. “Tâbiûn’un Sünnet Anlayışı”. İslâmî İlimler Dergisi, Yıl 2, Sayı 2, Güz 2007. 56-57.
30. Ünal, Yavuz. “Hadis Verilerine Göre Mut’a Nikahı”. O.M.Ü. Dergisi, tsz.
31. Ürkmez, “Ahmed. Teori ile Güncel Arasında Hadis/Sünnet İnkârı”, İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2016/7.
32. Yargı, Mehmet Ali. “Hanefîlerin Kur’ân ve Sünnet Bütünlüğüne Yaklaşımı Üzerine”, Hadis Tetkikleri Dergisi, (HTD), IV/1, 2006, ss. 91–112.
33. Yıldırım, Enbiya. Kur’an Bize Yeter Söylemi. Takdim, Ankara: 2019.
34. Zeccâc. Ebû İshâk İbrâhîm b. es-Serî b. Sehl el-Bağdâdî. Meʿâni’l-Kurʾân ve iʿrâbüh, nşr. Abdülcelîl Abduh Şelebî, Beyrut: 1988.
35. Zemahşerî. Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Faik fi garibi’l-hadis ve’l-eser. thk. Ali Muhammed el-Becavi, Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim, Daru’l-marif, Lübnan: tsz.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Diwan
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
