عرض سنت بر قرآن

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.170

کلمات کلیدی:

حدیث, قرآن, آیه, سنت, روایت, دلیل

چکیده

سنت که دومین منبع دین اسلام به شمار می‌رود، بنیان‌گذار آن حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم است و مأموریت ایشان تنها به ابلاغ قرآن کریم محدود نبوده است؛ بلکه آن حضرت، نخستین مجری و تطبیق‌کنندهٔ حقایق الهیِ ابلاغ‌شده نیز بوده‌اند. این سیره و عملکرد، به‌صورت نظری و عملی، نسل به نسل منتقل شده و در هر دوره‌ای تازگی و اعتبار خود را حفظ کرده است. در طول تاریخ، سنت با قرآن کریم هماهنگی کامل داشته و این دو منبع اساسی، به‌عنوان مکمل و مفسر یکدیگر، با احکام و آموزه‌های خود چراغ راه هدایت مسلمانان بوده‌اند. با این حال، در برخی ادوار، مشکلات و بحران‌های پدیدآمده در جوامع اسلامی گاه به نقل‌ها و روایات نسبت داده شده است. نگارش منظم و گستردهٔ روایات پس از عصر پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم زمینهٔ طرح ادعاهایی دربارۀٔ عدم اعتبار آن‌ها را فراهم ساخته و این امر، سبب شکل‌گیری گفتمان «بازگشت به عصر سعادت» و تلاش برای رجوع به اصل گردیده است. متأسفانه این رویکرد، برخی از مسلمانان را تا جایی پیش برده که به انجام تفاسیر بی‌نیاز از سنت منتهی شده است. در این میان، اهمیت دیدگاه معتدل که مبتنی بر دلیل و معیارهای علمی است، بیش از پیش آشکار می‌شود؛ دیدگاهی که نه همچون برخی، با کنار نهادن سنت، صرفاً به عقل در فهم قرآن بسنده می‌کند و نه بدون هیچ تفکیکی، تمام روایات منقول را به‌عنوان سنت صحیح می‌پذیرد. الگو بودن حضرت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وسلم که جایگاه بی‌نظیر ایشان بارها در قرآن کریم تصریح شده، امری غیرقابل تردید است. سنت نبوی نیز با هشدار شدید آن حضرت مبنی بر اینکه هر کس آگاهانه سخنی دروغ به ایشان نسبت دهد جایگاه خود را در آتش دوزخ آماده کرده است، نشان می‌دهد که استناد و نقل روایت، مسؤولیتی خطیر و سنگین به شمار می‌رود. این تحقیق از زاویه‌ای دیگر بر اهمیت سنت تأکید کرده و بر این فرضیه استوار است که سنت، با عرضهٔ روایاتِ مفسر، مخصص یا مقید آیات بر خود قرآن، نقش اساسی در سنجش صحت آن‌ها ایفا می‌کند و بدون سنت، فهم درست و کامل دستورات دینی امکان‌پذیر نخواهد بود.

بیوگرافی نویسنده

امراه قاندیمیر، سفارت ترکیه در کابل

دوکتور، اتشۀ امور دینی ترکیه در کابل.

 

مراجع

1. Abdulfettah Ebu Gudde. Sünnet İfadesinin Dini Anlamı ve Dârekutnî'nin Sünen’inin Konumu. Çev. Enbiya Yıldırım, Mesut Duman. (2006), Usul İslam Araştırmaları, cilt 5, sayı 5, 2006, 79-91.

2. Akyol, Mualla. “Hac İbadetinin Hükümleri Hususunda Hanefî ve Mâlikî Âlimleri Arasındaki Benzerlik ve Farklılıklar”, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, yıl: 2020/2, sayı: 45.

3. Asar, Muhammed Ali. “Ehl-i Hadisin Sünnet Savunusunun Temel Paradigmaları”. Dergiabant 9/1 (Mayıs 2021), 273-277.

4. Bedir, Murteza. “Sünnet”. DİA. 38/150-153. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.

5. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâil b. İbrahim b. el-Mugîra el-Cû’fî. el-Câmiu’s-sahih. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1401/1981.

6. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Müt’a”. DİA, 32/174-180. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.

7. Ebû Dâvud, Süleyman b. el-Eşa’s el-Ezdî es-Sicistânî, Sünen. thk. Yasir Hasan, İzzeddin Dallî. Ammad et-Teyyar. Dımaşk: Müessesetü’r-Risâle Nâşirûn, 1434/2013.

8. Erul, Bünyamin. Hadislerin Dili. Ankara: TDV Yayınları, 2012.

9. İbn Abdilberr. Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh b. Muhammed en-Nemerî. et-Temhîd limâ fi’l-Muvattaʾ mine’l-meʿânî ve’l-esânîd. tlk. Beşar Avvad Ma’ruf. London: Müessesetü’l-furkan li’t-turasil İslami, 2107.

10. İbn Ebû Hâtim. Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Muhammed b. İdrîs er-Râzî. Tefsîrü’l-Kurʾâni’l-ʿazîm. thk. Esad Muhammed Tayyib, naşir, Suudiyye: naşir Nezzar Mustafa el-Baz, 1419.

11. İbn Fâris. Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. es-Sahabi fi fıkhı’l-lugati’l-Arabiyye. Ysz: Muhammed Ali Beydun, 1414.

12. İbn Mâce, Ebû Abdillah Muhammed b. Yezid, Mâce el-Kazvînî. Sünen. Müessesetü’r-risale Dımaşk: Nâşirûn, 1430/2009.

13. Kırış, Şemsettin. “Erîke Hadisi’nin Râvîsi Olarak Mikdâm b. Ma’dîkerib”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi. Cilt / Vol: 7, Sayı/Issue: 2, 2018, 995-1019.

14. Koçyiğit, Talat. Hadis Tarihi, Ankara: TDV Yayınları, 2010.

15. Komisyon, Kur'an Yolu Tefsiri, Ankara: DİB Yayınları, 2007.

16. Küçük, Raşit. “Kur’ân-Sünnet İlişkisi ve Birlikteliği”. Sünnetin Dindeki Yeri. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1998.

17. Mâlik, Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes b. Mâlik b. Ebî Âmir el-Asbahî el-Yemenî. Muvattâ, thk. Muhammed Mustafa el-A‘zamî. Ebû Zâbî: Müessesetü Zâyid b. Sultân, 1425/2004.

18. Mâturîdî. Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd es-Semerkandî. Teʾvîlâtü Ehli’s-sünne, thk. Necdî Baslum, Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1426.

19. Müslim b. Haccâc, el-Küşeyrî en-Neysabûrî. Sahîhu Müslim. nşr. Yasir Hasan, İzzeddin Dallî, Ammad et-Teyyar. Dımaşk: Müessestü’r-risâle, 1433/2012.

20. Paçacı, Mehmet. “Çağdaş Dönemde Kur’an’a ve Tefsire Ne Oldu”. İslamiyat VI, sayı 4, Ankara: 2003.

21. Polat, Selahattin. “Hadislerin Kur’ân’a Arzının Problemleri”. Sünnetin Dindeki Yeri. İstanbul: Ensar Neşriyat, 1998.

22. Sancaklı, Saffet. “Hadis Karşıtlığının Tarihi Arka Planı ve Günümüze Olumsuz Yansımaları”. Uluslararası Yanlış Algılar ve Doğru İslâm Sempozyumu Tebliğleri, Aralık, Şanlıurfa: 2016.

23. Semerkandî. Ebü’l-Leys İmâmü’l-hüdâ Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm. Bahrü’l-ulûm, tsz.

24. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-Eimme Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl. el-Mebsût. Beyrut: Dâru’l-Mârife, 1993.

25. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî es-Süyûtî eş-Şâfiî. Câmiu’s-sagîr. Beyrut: Dâru’l-ilmiyye, 1971.

26. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. Mısır: er-Risâle, 1358/1940.

27. Şevkânî. Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed es-San‘ânî, el-Yemenî. İrşâdü’l-fuhûl ilâ tahkīki’l-hak min ʿilmi’l-usûl mhk. Ahmet Azvi İnaye, Dımaşk: Darü’l-kütübil Arabi, 1999.

28. Tirmizî, Ebû İsâ Muhammed b. İsâ b. Sevre (Yezîd) et-Tirmizî. es-Sünen. thk. Yasir Hasan, İzzeddin Dallî, Ammad et-Teyyar. Şam: Müessesetü’r-risâle Nâşirûn, 1432/2011.

29. Ulu, Arif. “Tâbiûn’un Sünnet Anlayışı”. İslâmî İlimler Dergisi, Yıl 2, Sayı 2, Güz 2007. 56-57.

30. Ünal, Yavuz. “Hadis Verilerine Göre Mut’a Nikahı”. O.M.Ü. Dergisi, tsz.

31. Ürkmez, “Ahmed. Teori ile Güncel Arasında Hadis/Sünnet İnkârı”, İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2016/7.

32. Yargı, Mehmet Ali. “Hanefîlerin Kur’ân ve Sünnet Bütünlüğüne Yaklaşımı Üzerine”, Hadis Tetkikleri Dergisi, (HTD), IV/1, 2006, ss. 91–112.

33. Yıldırım, Enbiya. Kur’an Bize Yeter Söylemi. Takdim, Ankara: 2019.

34. Zeccâc. Ebû İshâk İbrâhîm b. es-Serî b. Sehl el-Bağdâdî. Meʿâni’l-Kurʾân ve iʿrâbüh, nşr. Abdülcelîl Abduh Şelebî, Beyrut: 1988.

35. Zemahşerî. Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Faik fi garibi’l-hadis ve’l-eser. thk. Ali Muhammed el-Becavi, Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim, Daru’l-marif, Lübnan: tsz.

##submission.downloads##

چاپ شده

2026-01-01

شماره

نوع مقاله

Articles