Hanefî Mezhebi Çerçevesinde Altın ve Gümüş Esasına Dayalı Kurban Nisabının Fıkhî Analizi

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.163

Anahtar Kelimeler:

Zekât- Şartlar- Altın- Hanefi Mezhebi- Kurban Nisabı- Gümüş- Yükümlülük

Özet

Yüce Allah, insanlığın hidayeti ve mutluluğu için çeşitli kurallar ve yönergeler koymuştur; bunlara uyulması, insanlığın dünya ve ahiret kurtuluşunun temelini oluşturur. Bu kurallar arasında, adalet ve sosyal dengenin sağlanmasında temel bir rol oynayan mali işlemler ve mali ibadet özel bir yere sahiptir. Bunlardan biri olan kurban nisabı, Şeriat yükümlülüğünün yanısıra, mali ve sosyal adaletin de bir güvencesi olarak kabul edilir. Kurban yükümlülüğü, altın ve gümüşün değerine göre belirlenir; geçmişte bu iki metalin değeri neredeyse aynı iken, günümüzde ikisinin payları arasında önemli bir fark görünmektedir ve her birinin kriteri payın sahibini belirler. Bu nedenle, insanların kurban hükmü ile ilgili kafa karışıklığına düşmemeleri için, bu konuda eski ve çağdaş Hanefi hukukçularının görüşlerini incelemek gereklidir. Şeriat kriterlerine ek olarak, Nisabı etkileyen faktörler arasında ekonomik dalgalanmalar ve kıymetli metallerin güncel değeri yer almaktadır ve çağdaş koşullara uyarlanması, fıkıh konusunda derin bir anlayış ve kuralların uygulanmasında dikkat gerektirmektedir. Araştırma bulguları, doğru nisap ölçüsünün uygulanması Şeriat yükümlülüklerinin, mali ve sosyal adaletin yerine getirilmesini garanti ettiğini gösterir. Hem eski hem de çağdaş Hanefi fıkıhçılarının çoğuna göre gümüşün ticari mal nisabısını ölçmek için her zaman geçerli bir referans olduğunu göstermektedir. Bu makale, betimleyici-analitik bir yöntem ve fıkıh kaynakları ile hadislerin kütüphane incelemesi kullanılarak geçmiş ve çağdaş fıkıhçıların görüşlerini analiz etmekte ve kriterleri ve görüş ayrılıklarını dikkatlice incelemektedir.

Yazar Biyografileri

Abdul Mutalib Banavri, Tahhar Üniversitesi

Tahhar Üniversitesi Öğretim Üyesi, İlahiyat Fakültesi, İslami Bilimler  Bölümü.

Rahmatullah Furkanyar, Kabil Camia Abdullah İbni Mesud

Asistant Prof. Jamia Abdullah Ibni Masoud kabul , Department of Ifta and Qada.

Referanslar

قرآن کریم

1- ترجمه قرآن کریم فارسی، مترجم: مولوی محمد انور بدخشانی. ریاض: مجمع ملک فهد، اسد ۱۳۹۷ هـ.ش / ذو القعدة ۱۴۳۹ هـ.ق.

2- ابن عابدین، محمد أمين ابن عابدين. حاشية رد المحتار على الدر المختار: شرح تنوير الأبصار. قاهره: شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي وأولاده، چاپ دوم، ۱۳۸۶ هـ.ق / ۱۹۶۶ م.

3- ابن عابدین، محمد أمين بن عمر. شرح عقود رسم المفتی. الهند: مرکز توعیة الفقه الإسلامي، بی‌تا.

4- ابن ماجه، محمد بن یزید القزوینی. سنن ابن ماجه، تحقیق. محمد فؤاد عبد الباقی. قاهره: دار إحياء الكتب العربية ـ فيصل عيسى البابي الحلبي، بی‌تا.

5- ابن مازه، برهان‌الدین محمود بن أحمد بن مَازَه بخاری حنفی. المحيط البرهاني في الفقه النعماني. تحقیق. عبدالكريم سامي الجندي. بيروت: دار الكتب العلمية، ط ۱، ۱۴۲۴ق/۲۰۰۴م.

6- ابن نجیم، سراج‌الدین عمر بن ابراهیم بن نجیم حنفی. النهر الفائق شرح كنز الدقائق. تحقیق. احمد عزو عنایة. بیروت: دار الكتب العلمية، چاپ اول، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۲م.

7- ابن نجیم، زين الدين بن إبراهيم بن محمد ابن نجيم المصـري. البحر الرائق شرح كنز الدقائق. قاهره: دار الكتاب الإسلامي، ط ۲، بی‌تا.

8- ابن همام، محمد بن عبد الواحد ابن الهمام. فتح القدير على الهداية. قاهره: شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي وأولاده، چاپ اول، ۱۳۸۹ هـ.ق/ ۱۹۷۰ م.

9- ابوبکر بن علی بن محمد حدادی عبادی زَبیدی یمنی حنفی. الجوهرة النیرة. قاهره: المطبعة الخیریة، چاپ۱، ۱۳۲۲ق.

10- أبوجیب، سعدي أبو جيب. القاموس الفقهي لغة واصطلاحا. دمشق: دار الفكر، چاپ دوم، ۱۴۰۸ هـ.ق / ۱۹۸۸ م.

11- بخاری، محمد بن إسماعيل البخاري. صحيح البخاري. تحقیق. جماعة من العلماء. بولاق: المطبعة الكبرى الأميرية، ۱۳۱۱ هـ.ق.

12- بركتي، محمد عميم الإحسان المجددي البركتي. التعريفات الفقهية. بيروت: دار الكتب العلمية، ١٤٢٤هـ.ق/٢٠٠٣م.

13- جرجانی، علي بن محمد بن علي الزين الشريف الجرجاني. التعريفات. ضبطه وصححه جماعة من العلماء بإشراف الناشر. بيروت: دار الكتب العلمية، چاپ اول، ١٤٠٣هـ -١٩٨٣م.

14- زحیلی، وهبه بن مصطفى الزحیلی. الفقه الإسلامي وأدلته. دمشق: دار الفكر، چاپ چهارم، بی‌تا.

15- زیلعی، عثمان بن علي الزيلعي. تبيين الحقائق شرح كنز الدقائق. قاهره: المطبعة الكبرى الأميرية، ط ۱، ۱۳۱۴ق.

16- سمرقندی، علاء الدين السمرقندي. تحفة الفقهاء. بيروت: دار الكتب العلمية، ۱۴۱۴هـ.ق/۱۹۹۴م.

17- الفتاوى العالمكيرية المعروفة بالفتاوى الهندية. به فرمان سلطان محمد اورنگ‌زیب عالمگیر. قاهره: المطبعة الكبرى الأميرية، چاپ دوم، ۱۳۱۰ هـ.ق.

18- فیروزآبادی، مجدالدین أبو طاهر محمد بن یعقوب الفیروزآبادی. القاموس المحيط. بیروت: مؤسسه الرسالة للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۲۶ هـ.ق.

19- كاسانی، علاء الدين أبی بكر بن مسعود الكاساني. بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع. بیروت: دار الكتب العلمية، ۱۳۲۷–۱۳۲۸ هـ.ق.

20- كشميري، محمد أنور شاه بن معظم شاه. فيض الباري على صحيح البخاري. تحقيق. محمد بدر عالم الميرتهي. بيروت: دار الكتب العلمية، ط ۱، ۱۴۲۶هـ.ق/۲۰۰۵م.

21- وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية، الموسوعة الفقهية الكويتية. کویت: وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية، بی‌تا.

22- دارالافتاء، دارالعلوم کراچی. فتوی شماره 1824، تاریخ 17 ربیع‌الثانی 1437 هـ.ق.

23- سایت دارالافتاء، جامعہ علوم اسلامیہ علامہ محمد یوسف بنوری ٹاؤن، www.banuri.edu.pk، شماره فتوی: 144410101713، تاریخ دسترسی: 11/7/1404هـ ش.

24- مجمع فقه اهل سنت ایران، نشست مورخه ۲ مرداد ۱۳۹۹ (۲ ذو الحجه ۱۴۴۱ هـ.ق)، https://www.sunnatonline.org (مصوبه نصاب قربانی). تاریخ دسترسی:2/6/1404هـ ش. شناسه خبر : 37538 | تاریخ انتشار : ۰۶ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۵:۴۷.

25- سایت دارالعلوم دیوبند. https://darulifta-deoband.com. شماره جواب: 150760. تاریخ دسترسی: 11/7/1404هـ ش.

İndir

Yayınlanmış

2026-01-01

Nasıl Atıf Yapılır

Banavri, A. M., & Furkanyar, R. (2026). Hanefî Mezhebi Çerçevesinde Altın ve Gümüş Esasına Dayalı Kurban Nisabının Fıkhî Analizi. Diwan, 7(1), 33–56. https://doi.org/10.69892/diwan.2026.163

Sayı

Cilt 7 Sayı 1 (2026)

Bölüm

Articles

Lisans

Telif Hakkı (c) 2026 Diwan

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.