تحلیل فقهی نصاب قربانی بر مبنای طلا و نقره با تأکید بر مذهب حنفی
DOI::
https://doi.org/10.69892/diwan.2026.163کلمات کلیدی:
زکات, شرایط, طلا, مذهب حنفی, نصاب قربانی, نقره, وجوبچکیده
الله متعال احکام و مقررات متعددی را برای هدایت و سعادت بشر مقرر داشته است که رعایت آنها زمینهساز رستگاری دنیوی و اخروی انسان میباشد. از جمله این احکام، معاملات و عبادات مالی جایگاهی ویژه دارند که نقش اساسی در تحقق عدالت و تعادل اجتماعی ایفا میکنند. نصاب قربانی، بهعنوان یکی از این احکام، علاوه بر وجوب شرعی، تضمینکننده عدالت مالی و اجتماعی نیز محسوب میشود. تعیین نصاب قربانی بر اساس ارزش طلا و نقره صورت میگیرد؛ در حالی که در گذشته این دو فلز تقریباً ارزش یکسانی داشتند ولی در عصر حاضر اختلاف قابل توجهی میان نصابهای آنها مشاهده میشود و معیار قرار دادن هر یک، صاحب نصاب بودن را مشخص میسازد. از این رو، بررسی دیدگاه فقهای قدیم و معاصر مذهب احناف در این زمینه ضروری است تا مردم در مواجهه با مسائل قربانی، دچار سردرگمی نشوند. عوامل مؤثر بر نصاب، علاوه بر معیارهای شرعی، شامل نوسانات اقتصادی و ارزش روز فلزات گرانبها نیز میباشند و تطبیق آن با شرایط معاصر نیازمند فهم عمیق فقهی و دقت در اجرای احکام است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که رعایت نصاب صحیح، تحقق وجوب شرعی، عدالت مالی و اجتماعی را تضمین میکند و بر اساس نظر اکثر فقهای احناف، اعم از قدیم و معاصر، معیار نقره همواره مرجع معتبر برای سنجش نصاب اموال تجارتی بوده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و بهرهگیری از مطالعه کتابخانهای منابع فقهی و احادیث، دیدگاه فقهای گذشته و معاصر را تحلیل کرده و معیارها و اختلاف نظرها را به دقت بررسی مینماید.
مراجع
قرآن کریم
1- ترجمه قرآن کریم فارسی، مترجم: مولوی محمد انور بدخشانی. ریاض: مجمع ملک فهد، اسد ۱۳۹۷ هـ.ش / ذو القعدة ۱۴۳۹ هـ.ق.
2- ابن عابدین، محمد أمين ابن عابدين. حاشية رد المحتار على الدر المختار: شرح تنوير الأبصار. قاهره: شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي وأولاده، چاپ دوم، ۱۳۸۶ هـ.ق / ۱۹۶۶ م.
3- ابن عابدین، محمد أمين بن عمر. شرح عقود رسم المفتی. الهند: مرکز توعیة الفقه الإسلامي، بیتا.
4- ابن ماجه، محمد بن یزید القزوینی. سنن ابن ماجه، تحقیق. محمد فؤاد عبد الباقی. قاهره: دار إحياء الكتب العربية ـ فيصل عيسى البابي الحلبي، بیتا.
5- ابن مازه، برهانالدین محمود بن أحمد بن مَازَه بخاری حنفی. المحيط البرهاني في الفقه النعماني. تحقیق. عبدالكريم سامي الجندي. بيروت: دار الكتب العلمية، ط ۱، ۱۴۲۴ق/۲۰۰۴م.
6- ابن نجیم، سراجالدین عمر بن ابراهیم بن نجیم حنفی. النهر الفائق شرح كنز الدقائق. تحقیق. احمد عزو عنایة. بیروت: دار الكتب العلمية، چاپ اول، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۲م.
7- ابن نجیم، زين الدين بن إبراهيم بن محمد ابن نجيم المصـري. البحر الرائق شرح كنز الدقائق. قاهره: دار الكتاب الإسلامي، ط ۲، بیتا.
8- ابن همام، محمد بن عبد الواحد ابن الهمام. فتح القدير على الهداية. قاهره: شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي وأولاده، چاپ اول، ۱۳۸۹ هـ.ق/ ۱۹۷۰ م.
9- ابوبکر بن علی بن محمد حدادی عبادی زَبیدی یمنی حنفی. الجوهرة النیرة. قاهره: المطبعة الخیریة، چاپ۱، ۱۳۲۲ق.
10- أبوجیب، سعدي أبو جيب. القاموس الفقهي لغة واصطلاحا. دمشق: دار الفكر، چاپ دوم، ۱۴۰۸ هـ.ق / ۱۹۸۸ م.
11- بخاری، محمد بن إسماعيل البخاري. صحيح البخاري. تحقیق. جماعة من العلماء. بولاق: المطبعة الكبرى الأميرية، ۱۳۱۱ هـ.ق.
12- بركتي، محمد عميم الإحسان المجددي البركتي. التعريفات الفقهية. بيروت: دار الكتب العلمية، ١٤٢٤هـ.ق/٢٠٠٣م.
13- جرجانی، علي بن محمد بن علي الزين الشريف الجرجاني. التعريفات. ضبطه وصححه جماعة من العلماء بإشراف الناشر. بيروت: دار الكتب العلمية، چاپ اول، ١٤٠٣هـ -١٩٨٣م.
14- زحیلی، وهبه بن مصطفى الزحیلی. الفقه الإسلامي وأدلته. دمشق: دار الفكر، چاپ چهارم، بیتا.
15- زیلعی، عثمان بن علي الزيلعي. تبيين الحقائق شرح كنز الدقائق. قاهره: المطبعة الكبرى الأميرية، ط ۱، ۱۳۱۴ق.
16- سمرقندی، علاء الدين السمرقندي. تحفة الفقهاء. بيروت: دار الكتب العلمية، ۱۴۱۴هـ.ق/۱۹۹۴م.
17- الفتاوى العالمكيرية المعروفة بالفتاوى الهندية. به فرمان سلطان محمد اورنگزیب عالمگیر. قاهره: المطبعة الكبرى الأميرية، چاپ دوم، ۱۳۱۰ هـ.ق.
18- فیروزآبادی، مجدالدین أبو طاهر محمد بن یعقوب الفیروزآبادی. القاموس المحيط. بیروت: مؤسسه الرسالة للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۲۶ هـ.ق.
19- كاسانی، علاء الدين أبی بكر بن مسعود الكاساني. بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع. بیروت: دار الكتب العلمية، ۱۳۲۷–۱۳۲۸ هـ.ق.
20- كشميري، محمد أنور شاه بن معظم شاه. فيض الباري على صحيح البخاري. تحقيق. محمد بدر عالم الميرتهي. بيروت: دار الكتب العلمية، ط ۱، ۱۴۲۶هـ.ق/۲۰۰۵م.
21- وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية، الموسوعة الفقهية الكويتية. کویت: وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية، بیتا.
22- دارالافتاء، دارالعلوم کراچی. فتوی شماره 1824، تاریخ 17 ربیعالثانی 1437 هـ.ق.
23- سایت دارالافتاء، جامعہ علوم اسلامیہ علامہ محمد یوسف بنوری ٹاؤن، www.banuri.edu.pk، شماره فتوی: 144410101713، تاریخ دسترسی: 11/7/1404هـ ش.
24- مجمع فقه اهل سنت ایران، نشست مورخه ۲ مرداد ۱۳۹۹ (۲ ذو الحجه ۱۴۴۱ هـ.ق)، https://www.sunnatonline.org (مصوبه نصاب قربانی). تاریخ دسترسی:2/6/1404هـ ش. شناسه خبر : 37538 | تاریخ انتشار : ۰۶ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۵:۴۷.
25- سایت دارالعلوم دیوبند. https://darulifta-deoband.com. شماره جواب: 150760. تاریخ دسترسی: 11/7/1404هـ ش.
##submission.downloads##
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Diwan International Scientific and Research Journal
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 می باشد.
