تبیین مناسبات اخلاق و سیاست در مکتب اخلاقی- سیاسی امام محمد غزالی: رویکرد هرمنوتیک

نویسندگان

  • محمد عارف فصیحی دولتشاهی د دعوت پوهنتون image/svg+xml

DOI::

https://doi.org/10.69892/diwan.2025.97

کلمات کلیدی:

اخلاق و سیاست, امام محمد غزالی, مکتب اخلاقی, مکتب سیاسی, هرمنوتیک

چکیده

این مقاله در صدد تبیین مناسبات اخلاق و سیاست در مکتب اخلاقی- سیاسی امام محمد غزالی با رویکرد تفسیری و تأویلی است. این تبیین با روش توصیفی- تحلیلی از طریق جمع‌آوری داده‌ها، اطلاعات تاریخی و اسنادی صورت گرفته، آثار امام غزالی به‌عنوان یک متن منطبق بر واقعیت مورد توجه قرار گرفته است. بدین ترتیب؛ این سؤال مطرح می‌شود: در مکتب اخلاقی و سیاسی امام غزالی اخلاق و سیاست چه نسبتی با یکدیگر برقرار می‌کنند؟ در نظام اخلاقی و سیاسی غزالی اخلاق موجب تهذیب و سیاست موجب تكمیل است، لذا این دو عنصر دارای همبستگی و پیوستاری بهتر و منظم است. برای تأمین هدف تحقیق، مباحث در سه بخش سامان‌ یافته است. در نخسـتین قسمت، هرمنوتیک به‌عنوان چارچوب تئوریک تحقیق مطرح می‌گردد. بخـش دوم، به تبیین مکتب اخلاقی و سیاسی امام محمد غزالی مبادرت می‌شود. ســرانجام در نتیجه‌گیــری، گزاره‌های اســتنتاجی از مباحــث مطرح‌شده، در راستای تدوین و پردازش تبیین مناسبات اخلاق و سیاست در مکتب اخلاقی و سیاسی امام محمد غزالی ارائـه می‌شود. نتیجه و حاصل پژوهش حاضر نشان‌ دهندۀ این مسأله است که مطابق با مکتب اخلاقی و سیاسی امام غزالی در اخلاق و سیاست دارای مناسبات تنگاتنگ است. این مناسبات بیشتر در تعاریف شرح الاسمی مفهوم اخلاق،  سیاست و طبقه علوم دارای نمود است. با توجه به تفسیرهای وی از اخلاق و سیاست به این گزاره استنتاجی رهنمون می‌شویم که امام غزالی نظریۀ سیاست اخلاقی را تئوریزه کرده و تئوری اخلاق سیاسی را بی‌مبنا می‌داند.

بیوگرافی نویسنده

محمد عارف فصیحی دولتشاهی، د دعوت پوهنتون

دوکتور، عضو دیپارتمنت روابط بین الملل پوهنتون دعوت، کابل.

مراجع

قرآن‌ کریم

ابن‌سینا، ابوعلی. رسالة فی اقسام العلوم العقلیة. مصر: 1332 هـ.ق.

احمدی، بابک. ساختار و تأویل متن. تهران: نشر مرکز،1390 هـ.ش.

آشتیانی، عباس اقبال. مكاتیب فارسی غزالی. تهران: كتابخانهٔ سنایی و طهوری، 1363 هـ.ش.

بلك، آنتونی. تاریخ اندیشۀ سیاسی اسلام. مترجم. محمد حسین وقار، تهران: انتشارات اطلاعات، 1385 هـ.ش.

دینانی غلام حسین. منطق و معرفت از نظر غزالی. تهران: انتشارات امیركبیر، چاپ دوم، 1375 هـ.ش.

ریکور، پاول. "وظیفه هرمنوتیک". مترجم. محمدحسین. لطفی فصلنامه فلسفه شماره 2 (بی‌تا)، 60.

وان، هاروی. "هرمنوتیک و تاریخچه آن". مترجم. مریم امینی، ماهنامه کیان، 1377 هـ.ش، 42.

ریکور، پل. "رسالت هرمنوتیکی". مترجم. یوسف اباذری و مراد فرهاد پور. مجله فرهنگ کتاب چهارم و پنجم بهار پاییز. 1368 هـ.ش.

سلیمی، حسین. هرمنوتیک و شناخت روابط جهانی. تهران: رخداد نو، 1389 هـ.ش.

طباطبایی، جواد. درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه در ایران. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1367 هـ.ش.

عالم، عبدالرحمن. بنیادهای علم سیاست. تهران: نشر نی، چاپ چهاردهم، 1385 هـ.ش.

غزالی، محمد بن محمد. احیاء علوم الدین. مترجم. محمد خوارزمی، ج 1، تهران: شركت انتشارات علمی فرهنگی، چاپ پنجم، 1384 هـ.ش.

غزالی، محمد بن محمد. كیمیای سعادت. تحیقیق. خدیو جم، ج 2، تهران: انتشارات فرهنگی، 1361 هـ.ش.

غزالی، محمد بن محمد. اخلاق نبوت. تحقیق. محمد حسین خدیوجم، تهران: مركز پخش كتاب پایا، 1359 هـ.ش.

غزالی، محمد بن محمد. الاقتصاد فی الاعتقاد. بیروت: دارالكتب العلمیه، 1403 هـ.ق.

غزالی، محمد بن محمد. فضایح الباطنیة. قاهره: الدار الغرمیه الطباعة و النشر، 1283 هـ.ق.

غزالی، محمد بن محمد. المستصفى من علم الأصول. ج 1، مصر: بی‌نا، 1332 هـ.ق.

غزالی، محمد بن محمد. میزان العمل. مصر: مطبعة العربیه، 1342 هـ.ق.

غزالی، محمد بن محمد. المنقذ من الضلال. مترجم. صادق آینه‌وند، تهران: امیركبیر، چاپ اول. 1360 هـ.ش.

غزالی، محمد بن محمد. نصیحة الملوك. تحقیق. جلال الدین همایی، تهران: موسسه نشر هما، چاپ چهارم، 1367 هـ.ش.

غزالی، محمد بن محمد. مقاصد الفلاسفه، تحقیق: الدكتور سلیمان دنیا، قاهره: دار معارف، 1961 م.

قادری، حاتم. اندیشه‌های سیاسی غزالی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1370 هـ.ش.

نصر، محمد عبدالمعز. فلسفة السیاسیة عندالغزالی. قاهره: المجلس الأعلى لرعایة الفنون والآداب والعلوم الاجتماعیة، 1961 م.

رهبری، مهدی. هرمنوتیک و سیاست، مروری بر نتایج سیاسی هرمنوتیک فلسفی هانس گئورگ گادامر. تهران: کویر، 1385 هـ.ش.

واعظی، احمد. درآمدی بر هرمنوتیك. قٌم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول، 1385 هـ.ش.

مبارک، زکی. الأخلاق عند الغزالی. بیروت: بی‌نا، 1408 هـ.ق.

##submission.downloads##

چاپ شده

2025-01-07

شماره

نوع مقاله

Articles