دولت و سیاست از دید امام ماوردی

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/Diwan.5214

کلمات کلیدی:

فلسفه اسلام, ماوردی, اندیشه, دولت, سیاست, رهبر

چکیده

امام ماوردی (متوفی ۴۵۰/۱۰۵۸) در قرن یازدهم میلادی زیسته و یکی از دانشمندان مسلمان بوده که در ابعاد مختلف آثار زیادی تحریر نموده است. بسیاری از نوشته‌های او امروز قابل دسترس نیست. آثار مطبوع وی در رابطه به فلسفه، سیاست و دولت به قلم گرفته شده که در آن از افکار و اندیشه علماء قبل از خودش استفاده عظیمی شده است. ماوردی در آثار خویش پیرامون دولت و سیاست نخست از احادیث و سیرت پیامبر اسلام، اندیشه و افعال خلفای راشدین، سلف صالح و دیگر اندیشمندان که در زمینه نظریات بیان کرده‌اند، مستفید گردیده است. از دید وی اساس هر دولت را جامعه تشکل می‌دهد. اشخاصی که دولت را اداره می‌کنند ساختار سیاسی را باید براساس جامعۀ که در آن موارد دینی، مذهبی، فرهنگی وجود دارد سر و سامان دهد. هم‌چنان رهبران که جامعه را اداره می‌نمایند، دارندۀ اوصاف خاصی می‌باشند. بنابر‌ا‌ین رهبران و سیاست‌مداران طوری رفتار نمایند که مورد توجه جامعه قرار گیرند. چنانچه که در آثار و افکار وی از توسعه سیاست اسلامی و ادارۀ دولت بحث مفصل انجام شده. در این مقاله دولت، سیاست، نیازهای دولت، سیاسیون، اداره‌کنندگان و شیوۀ رهبری و اداره از دید امام ماوردی مورد بررسی قرار گرفته است.

بیوگرافی نویسندگان

محمد واهب، پوهنتون ایرجییس

پوهنتون ایرجییس

صالح یالین، پوهنتون ایرجییس

پوهندوی دوکتور، عضو کادر علمی پوهنحی شرعیات پوهنتون ایرجییس/ ترکیه

مراجع

Ahteri, Mustafa Bin Şemseddin. Ahter-i Kebir. İstanbul: Matbaa-i Âmiri, 1302.

Apaydın, H. Yunus. “Siyâset-i Şer’iyye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/299-304. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.

Avcı, Casim. “Hilafet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/539-546. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.

Aydın, Fatih. “Ahlak ve Siyasetin Belirleyici İlkesi Olarak Adalet: Mâverdî Merkezli Okuma”, Eskiyeni Dergisi, 42 (Eylül 2020), 1077-1194.

Aydın, Hakkı. “İslâm Hukuku, Devlet ve Ahkâm-ı Sultaniyye İlişkisi”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5/2, (2001), 57-80.

Aydınlı, Yaşar, “Fârâbi’nin Siyaset Felsefesinde “İlk-Başkan (er-Reîs el-Evvel)” Kavramı”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2/2, (1987), 291-302.

Birsin, Mehmet. “Ebu’l-Hasen el-Mâverdî’nin Ahlak Anlayışı”, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (Aralık 2018), 47-57.

Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiu’s-sahîh. Beyrut: Dârü İbn-i Kesîr, 1987.

Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem İbn Manzûr, Lisânü’l-ʿArab. I-XV, Beyrut: Daru Sadr, 2010.

Dönmez, İbrahim Kâfi., “Maslahat”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/79-94, Ankara: TDV Yayınları, 2003.

Fahrî, Macid. İslam Ahlak Teorileri, çev. Muammer İskenderoğlu-Atilla Arkan. İstanbul: Litera Yayınları, 2004.

Gazzalî, Muhammed. Nasîhatü’l-mülûk (Devlet Başkanlarına Nasihatler), çev. Osman Şekerci Ankara: Büyüyenay Yayınları, 1995.

Gazzalî. Muhammed. Mustasfâ, çev. Hacı Yunus Apaydın. İstanbul: Klasik Yayınları, 2006.

Göral, Hasan. Maverdî’nin el-Ahkamü’s-Sultaniyye Adlı Eserinde Halk Anlayışı. Niğde: Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.

Göz, Kemal. “Mâverdî’de Siyaset Felsefesi: Ahkamu’s-Sultaniyye Örneği”, Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8/1 (Haziran 2021), 100-121.

Güner, Ahmet. “Maverdî’nin Hilafet Kuramının Tarihsel Arkaplanına Bir Bakış (I)”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1/16 (2002), 3-36.

İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd. Sünen İbn Mâce. I-XI, Tercüme ve Şerh. Haydar Hatipoğlu. İstanbul: Kahraman Yayınları, 1982.

Kallek, Cengiz. “Mâverdî’nin Ahlâkî, İctimâî, Siyasî ve İktisadî Görüşleri”, Dîvân İlmî Araştırmalar Dergisi, 17, (Aralık 2004), 219-265.

Kallek, Cengiz. “Mâverdî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 28/180-186. İstanbul: TDV Yayınları, 2003.

Koşum, Adnan. “İslam Hukukunda “Siyaset-i Şer’iyye” Kavramı”. İslâmî Araştırmalar Dergisi, 3/16 (2003), 350-358.

Köse, Hızır Murat. “Siyaset”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/294-299. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.

Kur’ân Meâli. Erişim 14. Nisan 2023. https://www.kuranvemeali.com

Maverdî, Ali b. Muhammed, Edebü’d-dünya ve’d-din. çev. Ali Akın. İstanbul: Temel Neşriyat, 1982.

Maverdî, Ali b. Muhammed. Edebü’l-vezir. çev. İbrahim Barca. İstanbul: Klasik Yayınları, 2014.

Maverdî, Ali b. Muhammed. el-Ahkamü’s-Sultaniyye. çev. Ali Şafak. İstanbul: Bedir Yay., 1994.

Maverdî, Ali b. Muhammed. Nasîhatü’l-mülûk. çev. Mustafa Sarıbıyık. İstanbul: Ark Kitapları, 2004.

Maverdî, Ali b. Muhammed. Yüce Hedefler Kitabı. çev. Bergamalı Cevdet Efendi, Hazırlayan Yaşar Çalışkan. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2013.

Menekşe, Ömer. “Ehl-i Sünnet Düşüncesinde Devlet Anlayışı: Mâverdî Örneği”, Dini Araştırmalar Dergisi, 5/3, (2005), 135-147.

Menekşe, Ömer. “İslam Düşünce Tarihinde Devlet Anlayışı Mâverdi ve Nizâmülmülk Örneği”, Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 5/2 (Nisan 2005), 193-211.

Mes’ûd, Muhammed Halid. İslâm Hukuk Teorisi, çev. Muharrem Kılıç̧, İstanbul: İz Yayıncılık, 1997.

Müslim, Ebü’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc. Sahihu Müslim, thk. Muhammed Fuad Abdulbaki. Riyad: Daru’s-Selam, 1421/2000.

Şâtıbî, İbrahim b. Musa. el-Muvâfakât, çev. Mehmet Erdoğan, İstanbul: İz Yayıncılık, 2020.

Tûsî, Nasirüddin. Ahlak-ı Nasirî. çev. Anar Gafarov-Zaur Şükürov. İstanbul: Litera Yayınları, 2007.

Türk, İbrahim. “Hukuki Boşluğun Doldurulması Bağlamında Hz. Ömer’in (ö. 23/644) Fıkhında Maslahat ve Siyâset-i Şer’iyye”. Amasya İlahiyat Dergisi 21 (Aralık 2023), 35-78.

Türkçe Sözlük. 1. Cilt. Hazırlayan İsmail Parlatır-Nevzat Gözaydın vd. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 9. Basım, 1998.

Yalın, Salih, “Şehrezûrî’de Siyaset Ahlakı”, Uluslararası 13. Yüzyılda Felsefe Sempozyumu Bildirileri, (Kasım 2014), 765-780.

Yalın, Salih, “Şirvanî’de Ahlak ve Siyaset”, Bilimname, 24/26 (Ocak 2013), 9-30.

Zebîdî, Seyyid Muhammed Murtaza, Tâcü’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmûs, Kuveyt: Vizâratü’l-irşâd ve’l-enbâ, 1965.

Zerkâ, Mustafa Ahmed. İslâm Hukuk Ekolleri ve Maslahat Teorisi, çev. Ali Pekcan, İstanbul: Rağbet, 2019.

Zeydan, Abdülkerim. el-Vecîz fî usuli’l-fıkh. Dımışk: Müessesetü’r-risâle nâşirûn, 2015.

##submission.downloads##

چاپ شده

2024-07-30

شماره

نوع مقاله

Articles