بررسی خیار تخلف شرط در فقه و حقوق افغانستان

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/Diwan.524

کلمات کلیدی:

افغانستان, حقوق, خیار, شرط, فقه

چکیده

خیار تخلف شرط یکی از سازوکارهای تضمینی و حمایتی نقض قراراداد است. طرفین ممکن است هنگام انعقاد یا بعد از انعقاد قرارداد توافق کنند، که هرگاه یکی از طرف­های قرارداد از اجرای مفاد شرط امتناع ورزد و از ثبات قرارداد سوء استفاده کند و قرارداد را منبع ثروت­اندوزی و سودجویی خویش قرار دهد، مشروط­له استحکام و ثبات قرارداد را متزلزل و آن را فسخ ­می­کند. خیار یادشده علاوه بر آنکه چهره تضمینی و حمایتی دارد؛ خصوصیت تنبیهی و تهدیدآمیز بودن آن نسبت به خصوصیت تضمینی آن بیشتر است؛ زیرا اشتراط آن حفاظ مؤثر و سد نفوذناپذیری را در قبال مشروط­علیه ایجاد می­کند که هیچگاه وی تخیل نقض و سوء ­استفاده از استحکام قرارداد را در ذهن نپروراند. هر لحظه بیم آن را داشته باشد که مبادا مشروط­له به دلیل تخلف و سوء استفاده وی قرارداد را فسخ کند. اما، چنانچه با وجود خصوصیت تنبیهی و تهدیدی آن، مشروط­علیه از اجرای مفاد شرط امتناع ورزد، مشروط­له اقدام به فسخ قرارداد می­کند. بر علاوه ممکن است مشروط­له از محکمه هزینه اجرای شرط فعل را بی­آنکه تعهد را اجرا کند، مطالبه نماید. با وجود این‌که قانون مدنی و سایر قوانین افغانستان در خصوص خیار تخلف شرط مهر سکوت بر لب نهاده است؛ در این مقاله سعی شده است که رهنمودهایی برای قانونگذار افغانستان ارائه گردد که احکام و آثار خیار تخلف شرط را در قانون مدنی به‌عنوان یکی از شروط ضمن عقد تبیین کند. مواد و اطلاعات این تحقیق با روش کتابخانه­ای گرد آوری شده و با شیوه­ی  توصیفی– تحلیلی و تطبیقی (مقایسه­ای) پردازش شده است.

بیوگرافی نویسنده

محمد اسحق رحیمی، پوهنتون بلخ

پوهندوی، دوکتور، عضو دیپارتمنت حقوق خصوصی و حقوق جزا، پوهنځی حقوق و علوم سیاسی، پوهنتون بلخ

مراجع

قرآن‌کریم

إبن عابدین، حاشیه رد المحتار علی الدر المختار شرح تنویر الابصار فقه ابوحنیفه. ج 4، بیروت: دارالفکر،2000 م.

انصاری، مرتضی، المکاسب. ج 6. قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1386 ه‌ش.

بشله، ماری نوئل و دیگران. دوره حقوق وجایب. کابل: انتشارات سعید، 1392 ه‌ش.

جاکوبسون، سام و دیگران. مبادی حقوق وجایب افغانستان. کابل: پروژه تعلیمات حقوقی افغانستان پوهنځی حقوق پوهنتون استنفورد. 2014 ه‌ش.

لنگرودی، محمد جعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق. ج 3. تهران: کتابخانه گنج دانش، 1388 ه‌ش.

حسینی عاملی، سید محمد جواد. مفتاح الکرامه. ج 4. بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی¬تا.

حلی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر. تحریر الاحکام الشرعیه. ج 1. قم: موسسه النشر الاسلامی، 1413 ه‌ش.

حیدر، علی، دررالحکام فی شرح المجله.ج 1. کویته: مکتبة العربیه، بی¬تا.

داراب پور، مهراب و داراب پور. محمد رضا، حقوق قرارداده. ج 1. تهران: جنگل، جاودانه، 1394 ه‌ش.

دانش، حفیظ الله. حقوق وجایب. کابل: انتشارات مستقبل، 1394 ه‌ش.

راجی سمنگانی، یادگار. "توضیح مفاهیم قانون مدنی". مجله قضا. ارگان نشراتی ستره محکمه، جدی، 1391 ه‌ش، 6- 20.

رحیمی، محمد اسحق. ایفای تعهد قراردادی در نظام حقوقی افغانستان. تهران: پوهنتون بین‌المللی اهل‌بیت، پایان نامه ماستری، 1390 ه‌ش.

رحیمی، محمد اسحق. حقوق وجایب 1 (قواعد عمومی قراردادها). مزارشریف: انتشارات پوهنتون رهنورد، 1399 ه‌ش.

رستم باز لبنانی، سلیم. شرح المجله، ج 1. بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه، 1304 ه‌ش.

رسولی، عبدالحسین. قواعد عمومی قراردادها. کابل: انتشارات امیری، 1391 ه‌ش.

الزحیلی، وهبة. الفقه الاسلامیه و ادلته. ج 4. دمشق: دار الفکر، 1985 ه‌ش.

سابق، سید. فقه السنه. ج 3. بیروت: دار الفکر، 1998 ه‌ش.

شوشتری، عباس. ضمانت اجرای تخلف از فعل شرط. تهران: پوهنتون شهید بشهتی، پایان نامه کارشناسی ارشد، 1386 ه‌ش.

شهیدی، مهدی. شروط ضمن عقد. تهران: انتشارات مجد، 1387 ه‌ش.

الفت، نعمت الله. "تأملی در مبانی و مفاد الزام و التزام در قراردادها". مجله فقه و حقوق، 12، 1386 ه‌ش، 93- 119.

قویم، احمد فهیم. "اثر شرط در عقود از دیدگاه فقهای اسلامی و پیامد حقوقی آن". مجله قضا. ارگان نشراتی ستره محکمه، ثور 1390 ه‌ش، 24- 30.

کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. ج 5. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1387 ه‌ش.

کاسانی، علاءالدین ابی بکر بن مسعود. بدائع الصنایع. ج 5. بیروت: دارالکتب العلمیه، ‌1406 ه‌ق.

محقق داماد، سید مصطفی. نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1393 ه‌ش.

محمود، فضل الرحیم. "د عقد ارکان او شرطونه". مجله عدالت. وزارت عدلیه. ش 124، 1392 ه‌ش، 68- 81.

نجفی، محمد حسن. جواهر الکلام. ج 27. تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1365 ه‌ش.

##submission.downloads##

چاپ شده

2024-07-30

شماره

نوع مقاله

Articles