نقش اجتماعی وقف در ساختار تمدن اسلامی

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.48117/Diwan.2023.31

کلمات کلیدی:

نقش اجتماعی, وقف, تمدن, ساختار, تمدن اسلامی

چکیده

نقش اجتماعی وقف در ساختار تمدن اسلامی از موضوعات بسیار مهم در ایجاد تمدن انسانی و اسلامی بوده که همواره برای خیر و صلاح جامعه اسلامی نقش ارزنده ی را در تمدن اسلامی داشته و دین مبین اسلامی پیرامون آن تحت شرایط خاص ت أکیدات زیادی نموده است. هدف اصلی و اساسی این پژوهش نهادینه ساختن فرهنگ وقف در جامعه بشری و خصوصا اسلامی
است. بنابراین سوال اصلی این است که وقف چه نقشی در ساختار تمدن اسلامی دارد؟ و در کجا اموال وقفی سرمایه گزاری گردد تا تمدن اسلامی به شگوفایی برسد؟ این پژوهش به پاسخ این پرسشها و پرسشهای دیگر بهطور علمی پرداخته و نقش اجتماعی وقف را به روش تحلیلی – توصیفی و کتاب خانه ای به بحث و بررسی گرفته و پشنهاد های راهبردی را برای بهینه سازی عملکرد وقفی در جامعه اسلامی ارائه نموده است یافته های این پژوهش برمی گردد به اینکه بیشتر اوقات به آثار و پیامدهای اقتصادی و آموزشی و... وقف نگریسته می شود در حالیکه این تحقیق به اثبات می رساند که آثار اجتماعی آن در تمدن اسلامی کمتر از پیامد های اقتصادی و آموزشی آن نبوده و نیست و همچنان این پژوهش این را اضافه مینماید که علاوه از راه های مصارف اموال و درآمدهای وقفی باید نظام منظمی از اموال وقفی ایجاد گردد و درآمد آن به راه های مختلف و مصالح اجتماعی مسلمانان به مصرف برسد,

بیوگرافی نویسنده

حکمت الله حکمت، پوهنتون بلخ

پوهنیار، عضو کادر علمی پوهنځی شرعیات پوهنتون بلخ، افغانستان.

مراجع

ابن هشام، عبد الرحمن بن عبد الله بن أحمد بن أبي الحسن الخثعمي السهيلي عبد الملك.

السيرة النبوية. تحقیق. السقا-الابیاری-عبدالحفیظ. قاهره: مؤسسة علوم القرآن، بي تا.

ابن قدامه مقدسی، احمد بن محمد بن قدامة المقدسی. المغنی. تحقیق. الحلو-محمد

عبدالفتاح. قاهره: هجر، ۱۴۱۰.

ابن جبیر، ابي الحسين محمد بن احمد بن جبير الكناني الاندلسي البلنسي. رحلة ابن جبير.

بيروت: دارالصادر، بی تا.

ابن جنید، محمود یحیی. الوقف و المجتمع نماذج و تطبیقات من التاریخ الاسلامی.

ریاض: مؤسسة الیمامة، بی تا.

ابن كثير، ابو الفداء اسماعيل بن عمر القرشي البصري ثم الدمشقي. البداية والنهاية.

بيروت: مکتبه المعارف، بی تا.

‌ ابن خلدون، عبدالرحمن. مقدمه ابن خلدون، تحقیق. عاصی حجر. بیروت: دار مکتبة

الهلال، ۱۹۸۶ .

احمد، عبد الملک. الدور الاجتماعی للوقف فی اداره و تثمیر ممتلکات الاوقاف. جده:

بي نا، ۱۴۱۵.

اکبری، محمد تقی. فرهنگ اصطلاحات علوم و تمدن اسلامی. مشهد: بنیاد پژوهش

های استان قدس، ۱۳۷۰ .

الأبياني، محمد زين الابياني بك. مباحث الوقف. قاهره: عبدالله وهبة الکتبی، ۱۳۴۳.

البخاري، أبو عبد الله محمد بن إسماعيل. الجامع المسند الصحيح المختصر من أمور

رسول الله ﷺ وسننه وأيامه. تحقیق. محمد زهير بن ناصر ابن ناصر. بیروت: دار

طوق النجاة، ۱۴۲۲.

النسائي، أبو عبد الرحمن أحمد بن شعيب بن علي الخراساني. سنن النسائي. تحقیق. عبد

الفتاح أبو غدة. حلب: مكتب المطبوعات الإسلامية، ۱۹۸۶.

امیدیانی، سید حسین. نقش وقف در فرآیند توسعه. .قم: هجرت، ۱۳۸۰.

الضحيان، عبدالرحمن. الاوقاف و دورها فی تشیید بنیة الحضارة الاسلامیة. المکتبات

الوقفیة في مملكة السعودية، مدینه منوره، ۱۴۲۰.

بدوی، احمد زکی. معجم مصطلاحات العلوم الاجتماعیة. لبنان: مکتبه لبنان، ۱۹۸۶.

‌برزنجی، جمال. الوقف الاسلامی و اثره فی تنمیه المجتمع. کویت: وزارت الاوقاف و

شئون الاسلامیه، ۱۹۹۳.

جرجانی، علی بن محمد الشریف. کتاب التعریفات. بيروت: مکتبه لبنان، ۱۴۱۳.

درویشی، احمد بن یوسف. الوقف مشروعیته و اهمیته الحضاریه. ریاض: مطابع

الحمضی، بی تا.

دهخدا، علی اکبر. لغت نامه دهخدا. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ ش.

سامانی، نادر ریاحی. نقش وقف در تأمین نیازهای روز. تهران: سفیر صبح، ۱۳۸۲.

شبلی، احمد. موسوعة الحضارة الاسلامیة العربیة. بیروت: موسسة العربیة للدراسات

والنشر، 1987 م.

شوقی، احمد دنیا. "أثر الوقف في إنجاز التنمية الشاملة". مجلة البحوث الفقهية

المعاصرة ۲۴ (۱۴۱۵).

طرابلسی، ابراهیم بن موسی. الاسعاف فی احکام الاوقاف. بیروت: دارالرائد العربی،۱۴۰۱ .

عالمی، سید علی رضا. "رهیافتی بر تمدن و تمدن اسلامی از دیدگاه سید حسین نصر"

مجله تاریخ و تمدن اسلامی. (3/6 (۱۳۸۶ .

علمداری، کاظم. بحران جهانی و نقدی بر گفتگوی تمدن ها. تهران: نشر توسعه،۱۳۸۱ .

مبارک، عبدالحمید. اثر الوقف فی تنمیه المجتمع. کنفرانس اوقاف در دانشگاه ام القرای

سعودی. 1415هـ ق.

محمد، امین. الاوقاف و حیاة الإجتماعیة فی مصر دراسة تاریخیة و ثائقیة. قاهره: دار

النهضة، ۱۹۸۰.

مسلم، أبو الحسن بن الحجاج القشيري النيسابوري. المسند الصحيح المختصر بنقل العدل

عن العدل إلى رسول الله ﷺ. تحقیق. محمد فؤاد عبد الباقي. بیروت: دار إحياء التراث

العربي، ۱۹۹۱.

معین، محمد. فرهنگ معین. تهران: ادنا، ۱۳۸۶ .

مغنية، محمد جواد. الفقه علی المذاهب الخمسة. بیروت: دارالجواد، ۱۴۲۱.

موسوی، سید محمد جمال. بررسی مقایسه ای عوامل سقوط تمدن ها از دیدگاه ابن

خلدون و توین بی. قم: مرکز بین المللی رجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۳ .

##submission.downloads##

چاپ شده

2023-07-01

شماره

نوع مقاله

Articles