Mevlevi Muhammed Henif Henif Belhî’nin Şiirlerinde Ayet ve Hadislerin Sanatsal Yansımaları

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.221

Anahtar Kelimeler:

Kur’ân-ı Kerîm Ayetleri- Hadisler- Hanîf Hanîf Belhî- Çağdaş Şiir- Dinî Kavramlar

Özet

Bu araştırma, Belh’in çağdaş, ünlü şair ve yazarı Mevlevî Muhammed Hanîf Hanîf Belhî’nin şiirlerinde Kur’ân-ı Kerîm ayetleri ve Nebevî hadislerin sanatsal yansımalarını incelemektedir. Araştırmanın amacı, söz konusu şairin şiirlerinde yer alan ayet ve hadisleri tespit ederek, onun şiir yoluyla toplumu İslamî değerlere nasıl yönlendirdiğini ortaya koymaktır. Araştırmanın temel problemi; toplumsal dönüşümün ve yabancı kültür etkilerinin yoğun hissedildiği bir dönemde, Hanîf Belhî’nin şiirlerinin derin Kur’an ve hadis etkileriyle dolu olması ve bu durumun, şairin kutsal metinlere dair âlimane kavrayışını ve şairane yorumunu yansıtmasıdır. Analitik-betimsel bir yaklaşımla hazırlanan bu çalışma, ayet ve hadislerin şairin şiirlerindeki yansımalarını ele almakta ve onun bu kaynaklardan nasıl ilham alarak dinî mefhumları şiirsel bir kalıpta sunduğunu göstermektedir. Araştırma bulguları; şairin ayet ve hadislerden sadece doğrudan faydalanmakla kalmadığını, aynı zamanda alimane ve şairane yorumlarla (tevil) bu kaynakları; telmih, tazmin, işaret, kelime kullanımı ve anlam aktarımı gibi edebî sanatlar yoluyla şiir yapısına dahil ettiğini ortaya koymaktadır. Bu kullanım düzeyi, onun İslamî ilimlere bağlı bir şair olduğunu ve şiiri, İslamî öğretileri açıklama ve yayma yolunda etkili bir araç olarak kullandığını göstermektedir. Bu araştırmayı kaleme alanlar, şairin eserlerinden örnekler analiz ederek, onun İslamî kaynaklardan etkilenme biçimini netleştirmeyi ve ayet/hadis eksenli şiir yazan şairler arasındaki konumunu belirlemeyi amaçlamaktadır.

Yazar Biyografileri

Amrullah Mohammadi , Balh Üniversitesi

Bu araştırma, Belh’in çağdaş, ünlü şair ve yazarı Mevlevî Muhammed Hanîf Hanîf Belhî’nin şiirlerinde Kur’ân-ı Kerîm ayetleri ve Nebevî hadislerin sanatsal yansımalarını incelemektedir. Araştırmanın amacı, söz konusu şairin şiirlerinde yer alan ayet ve hadisleri tespit ederek, onun şiir yoluyla toplumu İslamî değerlere nasıl yönlendirdiğini ortaya koymaktır. Araştırmanın temel problemi; toplumsal dönüşümün ve yabancı kültür etkilerinin yoğun hissedildiği bir dönemde, Hanîf Belhî’nin şiirlerinin derin Kur’an ve hadis etkileriyle dolu olması ve bu durumun, şairin kutsal metinlere dair âlimane kavrayışını ve şairane yorumunu yansıtmasıdır. Analitik-betimsel bir yaklaşımla hazırlanan bu çalışma, ayet ve hadislerin şairin şiirlerindeki yansımalarını ele almakta ve onun bu kaynaklardan nasıl ilham alarak dinî mefhumları şiirsel bir kalıpta sunduğunu göstermektedir. Araştırma bulguları; şairin ayet ve hadislerden sadece doğrudan faydalanmakla kalmadığını, aynı zamanda alimane ve şairane yorumlarla (tevil) bu kaynakları; telmih, tazmin, işaret, kelime kullanımı ve anlam aktarımı gibi edebî sanatlar yoluyla şiir yapısına dahil ettiğini ortaya koymaktadır. Bu kullanım düzeyi, onun İslamî ilimlere bağlı bir şair olduğunu ve şiiri, İslamî öğretileri açıklama ve yayma yolunda etkili bir araç olarak kullandığını göstermektedir. Bu araştırmayı kaleme alanlar, şairin eserlerinden örnekler analiz ederek, onun İslamî kaynaklardan etkilenme biçimini netleştirmeyi ve ayet/hadis eksenli şiir yazan şairler arasındaki konumunu belirlemeyi amaçlamaktadır.

Habibullah Habibi, Cevizcan Üniversitesi

Öğretim Görevlisi, Dari Dili Bölümü, Eğitim Fakültesi, Cevizcan Üniversitesi, Cevizcan, Afganistan.

Referanslar

قرآن¬ کریم

1. اسلامی نژاد آرانی، عباس. اثر پذیری حافظ از قرآن و احادیث. کاشان: مرسل، ۱۳۷۹ هـ.ش.

2. الالوسی البغدادی، شهاب الدین السید محمود. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. ج ۱۵. لبنان: بیروت، ۱۴۱۵هـ.ق.

3. المیبدی، ابوالفضل رشیدالدین. کشف الاسرار و عدة الابرار. جلد هشتم. چاپ هفتم. تهران: امیر کبیر، ۱۳۸۸هـ.ش.

4. انصاری، خواجه عبدالله. تفسیر ادبی و عرفانی قرآن مجید. چاپ چهاردهم. تهران: اقبال، ۱۳۸۰هـ.ق.

5. انوشه، حسن و دیگران. دانشنامۀ ادب فارسی. ج3، چاپ دوم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۱هـ.ق.

6. بخاری، محمد بن اسماعیل. صحیح البخاری، ج۱، بیروت: دار طوق النجاه، ۱۴۲۲هـ.ق.

7. پانی پتی، ثناءالله. احکام و مسایل فقه حنفی به زبان ساده. بی¬جا: بی¬نا، ۱۳۹۴هـ.ش.

8. حنیف بلخی، محمد حنیف. ارمغان بلخ. بلخ: مطبعۀ دولتی، ۱۳۴۶هـ.ق.

9. حنیف بلخی، محمدحنیف. پرطاووس؛ شعر فارسی در آریانا. بی¬جا: بی¬نا، ۱۳۶۴هـ.ش.

10. حنیف بلخی، محمد حنیف. نیزار. پشاور: بی¬نا، ۱۳۶۵هـ.ش.

11. حنیف بلخی، محمد حنیف. دیوان حنیف بلخی. پشاور: بی¬نا، ۱۳۸۱هـ.ش.

12. حنیف بلخی، محمد حنیف. تضمینات: انتشارات نعمانی، ۱۳۸۵هـ.ش.

13. حنیف بلخی، محمد حنیف. اسرار و احوال دل: مطبعه طباعتی و صنعتی احمد، ۱۳۸۸هـ.ش.

14. خالد، عمرو. اصلاح قلب¬ها بر اساس منابع اهل سنت. ترجمه سمیه اسکندری¬فر، چاپ سوم. مشهد: واسع، ۱۳۹۱هـ.ش.

15. خلیق، صالح محمد. تاریخ ادبیات بلخ (از کهن¬ترین روزگاران تا اوایل سدۀ بیست و یکم). کابل: انجمن نویسندگان بلخ،۱۳۸۷هـ.ش.

16. دهلوی، شاه ولی الله. معانی قرآن کریم. مدینه منوره، بی¬تا.

17. دیوبندی، شبیراحمد. تفسیر کابلی. مترجم محمود حسن دیوبندی. دورۀ سه جلدی. بی-جا: بی¬نا، ۱۴۰۰هـ.ش.

18. زرین¬کوب، عبدالحسین. نقد ادبی، جلد اول. چاپ چهارم. تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۹هـ.ش.

19. عثمانی، محمد شفیع. تفسیر معارف القرآن. مترجم محمد یوسف حسین پور. چاپ پنجم. تربت جام: احمد جام، ۱۳۸۷هـ.ش.

20. قزوینی، محمد بن یزید. سنن ابن ماجه: انتاشارات الریاض، بی¬تا.

21. قطب، سید. فی ظلال القرآن. مترجم مصطفی خرم دل. تهران: احسان، ۱۳۸۷هـ.ش.

22. مولوی بلخی، جلال الدین محمد. مثنوی معنوی از روی تصحیح نیکلسون به کوشش مهدی آذر یزدی خرمشاهی. چاپ هشتم. تهران، ۱۳۸۴هـ.ش.

23. مخلص، عبدالرؤف. انوارالقران گزیده‌ای از سه تفسیر فتح القدیر امام شوکانی و دیگران. ج۵: انتشارات شیخ الاسلام احمد جام، ۱۳۸۸ هـ.ش.

24. نیشابوری، مسلم بن حجاج. صحیح مسلم. ج۱: انتشارات حرمین، ۱۳۹۵هـ.ش.

25. همایی، جلال الدین. فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: اهورا، ۱۳۸۹هـ.ش.

İndir

Yayınlanmış

2026-07-28

Nasıl Atıf Yapılır

Mohammadi , A., & Habibi, H. (2026). Mevlevi Muhammed Henif Henif Belhî’nin Şiirlerinde Ayet ve Hadislerin Sanatsal Yansımaları. Diwan, 7(2), 269–296. https://doi.org/10.69892/diwan.2026.221

Sayı

Cilt 7 Sayı 2 (2026)

Bölüm

Articles

Lisans

Telif Hakkı (c) 2026 Diwan

Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.