نگاهی به‌حقوق بشردوستانه در سیرۀ پیامبر

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/diwan.2025.96

کلمات کلیدی:

اسیران, حقوق‌ بشردوستانه, غزوات, غیر نظامی, قانون ‌جنگ, مخاصمات مسلحانه, نسل‌کشی

چکیده

اصطلاح «حقوق بشردوستانه» یکی از مفاهیم پرکاربرد در عرصۀ روابط بین‌الملل است، گرچه این اصطلاح بعد از قرن 16 وارد ادبیات حقوقی غرب شد؛ اما اصول و قواعد آنرا می‌توان در سیرۀ سیاسی- نظامی پیامبرصلی الله علیه وسلم و آموزه‌های اسلامی آن دریافت. حقوق بشردوستانه به ‌تمامی حقوق و امتیازهای مشروعی اشاره دارد که شریعت اسلامی برای دشمنان به‌رسمیت شناخته است. هدف اصلی این حقوق، تضمین احترام به‌ کرامت انسانی و تعمیم اصول حقوق بشری در حقوق بین‌الملل مربوط به ‌مخاصمات مسلحانه است. شناخت جایگاه این قانون در سیرۀ نبوی از اهمیت ویژۀ برخوردار است. این تحقیق با روش توصیفی‌ـ ‌تحلیلی مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای به ‌تحلیل و بررسی رعایت حقوق‌ بشردوستانه در سیرۀ سیاسی- نظامی پیامبر صلی الله علیه وسلم پرداخته است. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که حقوق بشردوستانه در تمامی غزوات و سریه‌های عصر پیامبرصلی الله علیه وسلم به‌طور دقیق و کامل رعایت شده و متخلفان مورد پیگرد قرار می‌گرفتند. چنان‌چه رعایت اصول جوانمردانه، خودداری از استفادۀ روش‌های غیرانسانی در جنگ، حمایت از زنان و کودکان، حفاظت از سالمندان و افراد ناتوان و ممنوعیت به‌کارگیری سلاح‌های کشتار جمعی از جمله اصول کلیدی در سیرۀ نبوی بوده‌اند.

بیوگرافی نویسنده

نور محمد ناج، پوهنتون بلخ

پوهندوی، ماستر، عضو کادر علمی دیپارتمنت تعلیمات اسلامی، پوهنحٔی شرعیات، پوهنتون بلخ.

مراجع

قرآن‌ کریم

ابن ابی‌اسامة، ابومحمد الحارث بن محمد. بغیة الباحث عن زوائد مسند الحارث. قاهره: دارالطلائع، بی‌تا.

ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن ابی الكرم. اسدالغابه فی معرفة الصحابة. بیروت: دارالفكر، 1989 م.

ابن الأثیر، ابوالحسن عزالدین، علی بن أبی الكرم. الكامل فی التاریخ. تحقیق. عمر عبدالسلام تدمری. بیروت: دارالكتاب العربی، 1417 هـ.‌ق.

ابن هشام، عبدالملك. السیرة النبویة. بیروت: دارالاحیاء، 1985 م.

بخاری، ابوعبدالله محمد بن إسماعیل. محقق. مصطفی دیب البغا. صحیح البخاری. بیروت: دار إبن کثیر، 1407هـ.ق.

بیگدلی، محمد رضا ضیایی. حقوق بین الملل مخاصمات مسلحانه. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، 1380 هـ.ش.

بیهقی، ابوبكر احمد بن الحُسَین. السنن الكبری. یمامه: مركز هجر للبحوث والدراسات العربیة والاسلامیة، چاپ اول، 2011 م.

بیهقی، ابوبكر احمد بن الحسین. دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشریعة. بیروت: دارالكتب العلمیه، چاپ اول، 1985 م.

حمیری، جمال الدین عبدالملك بن هشام. السیرة النبویة. بیروت: دارالاحیاء، 1985 م.

دبیرخانه كمیته حقوق بشر دوستانه. رعایت حقوق بشر دوستانه. تهران: نشر بین المللی سرسم، 1383 هـ.‌ق.

زحیلی، وهبه. روابط بین الملل در اسلام. مترجم. محمد میرویس غیاثی. کابل: انتشارات مستقبل، 2005 م.

سجستانی، أبوداود سلیمان بن الأشعث. سنن ابی داود. بیروت: دارالکتاب العربی، بی‌تا.

سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن بن أبی بكر. الخصائص الكبرى. بیروت: دار الكتب العلمیة، بی‌تا.

شیبانی، ابوعبدالله احمد بن محمد بن حنبل. مسنداحمد. محقق. شعیب الأرنؤوط و دیگران. بیروت: مؤسسة الرسالة، 1421 هـ.ق.

شیبانی، محمد بن حسن. السیر الصغیر. بیروت: الدار المتحدة للنشر. 1975 م.

طبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن أحمد بن أیوب. المعجم الكبیر. محقق: حمدی بن عبدالمجید السلفی. قاهره: مكتبة إبن تیمیة، 1415 هـ.ق.

طبرانی ابوالقاسم سليمان بن أحمد بن أيوب، مسند الشاميين، محقق: حمدي بن عبدالمجيد السلفي. بیروت: مؤسسة الرسالة، 1405هـ.ق/ 1984 م.

طبری، محمد بن جریر. جامع البیان عن تاویل آی القرآن. بیروت: موسسه التاریخ العربی، 1421هـ.ق.

طحاوی،ابوجعفر احمد بن محمد. شرح مشکل الاثار، تحقيق. شعيب الأرنؤوط بیروت: مؤسسة الرسالة. 1415 هـ.ق/ 1494 م.

طحاوی، ابوجعفر احمد بن محمد. شرح معانی الاثار. مدینه منوره: عالم الكتب. 1414 هـ.ق.

عسقلانی، ابوالفضل احمد بن علی بن حجر. فتح الباری شرح صحیح البخاری. بیروت: دارالمعرفه، 1379هـ.‌ق.

قربان‌نیا، ناصر. اسلام وحقوق بین‌الملل بشردوستانه. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی ‌آستان قدس‌ رضوی، 1391 هـ.ق.

کنعهانی، محمد طاهر «و دیگران». حقوق بین الملل بشر دوستانه ناظر بر حمایت از افراد در درگیری‌های مسلحانه. تهران: كمیته ملی حقوق بشر دوستانه، چاپ دوم، 1385 هـ.ق.

مطلبی، محمد بن إسحاق بن یسار. سیرة إبن إسحاق. تحقیق. سهیل زکار. بیروت: دارالفکر، 1398 هـ.‌ق.

ممتاز، جمشید – فریده، شایگان. حقوق بین الملل بشردوستانه در برابر چالش‌های مخاصمات مسلحانه عصر حاضر تهران: موسسه مطالعات وپژوهشهای حقوقی شهر دانش، 1393 هـ.ش.

نسائی، ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب. محقق. عبدالفتاح ابوغده. المجتبی من السنن (سنن نسائی). بیروت: مکتب المطبوعات الاسلامیة. 1406 هـ.ق/1986 م.

واقدی، محمد بن عمر. المغازی. بیروت: موسسه الرساله. چاپ دوم، 1409 هـ.ق/1989 م.

##submission.downloads##

چاپ شده

2025-01-07

شماره

نوع مقاله

Articles