عوامل انحطاط و فروپاشی دولت عثمانی

چکیده

دولت عثمانی در سال ۱۲۹۹از سوی غازی عثمان پسر ارطغرل بنیانگذاری شد. این دولت در زمان فرمانروایی سلطان سلیمان قانونی ( )۱۵۲۰-۱۵۶۶به اوج عظمت خود رسید و پس از سدۀ هفدهم دچار انحطاط شده، در جنگ جهانی اول از هم پاشید. بدون تردید عوامل زیادی در ضعف و نهایتاً فروپاشی عثمانی ها تاثیرگذار بود. عمدهترین اسبابی که امپراتوری عثمانی را به سوی ضعف کشانید و در فرجام باعث سقوط آن شد، عواملی چون انحطاط علمی و فکری، رفاه گرایی، فساد اداری در دستگاه دولت، رویکار آمدن سلاطین ضعیف، بیکفایتی حکام و جانشینان آنها در قلمرو عثمانی، سیطرۀ تفکر نظامیگری، فساد در تشکیلات نظامی، متزلزل شدن سیستم آموزشی مدرسه ها، فراموش شدن انگیزه های اولیۀ تشکیل دولت و کشمکش بر سر مقام های دولتی، بروز افراط و تفریط در برداشت متفکران و علما از دین، متزلزل شدن دستگاه عدلی، گسترش حوزۀ جغرافیایی دولت در میان ملل و قومیت های مختلف و بی انسجامی میان آنان، لشکر کشی های فاقد ارزش اقتصادی و استراتژیک، فساد درمیان ینی چریها، عصیان ها و شورش ها، جنگ ها به ویژه نبرد های پی در پی با روسیۀ تزاری، بحران اقتصادی، گسترش گروه ها و سازمان های سری، تمایل به برگرفتن مظاهر تمدن غربی نه اصل آن، جلوگیری از انجام هرگونه اصلاحات سیاسی ـ نظامی و اجتماعی که منافع اشراف و درباریان را به خطر می انداخت، پیشرفت سریع فکری، سیاسی، اقتصادی و سیاسی غرب و عدم برابری عثمانی با آن، ساختار اراضی و غیر مسلمانان، مخالفت با نوگرایی، ملی گرایی، وام های خارجی، روی کار آمدن دولت های مقتدر در اروپا و عقب مانی عثمانی ها از آنان، عقدۀ اروپائیان نسبت به عثمانی ها، موقعیت ژئوپولیتیک عثمانی، مس ألۀ شرق، جاه طلبی های دولت های بزرگ، امپریالیسم فرهنگی، اعطای امتیاز به بیگانه گان یا کاپیتولاسیون، ملی گرایی عربی و دعوای طرح تاسیس خلافت عربی و در فرجام جنگ جهانی اول بود که منجر به فروپاشی دولت عثمانی شد. پس از ختم جنگ جهانی اول و تقسیم سرزمینهای باقی ماندۀ عثمانی میان دولت های پیروز جنگ، در سال ۱۹۲۳در این کشور نظام جمهوری تشکیل گردید.