مروری بر خانواده خوارزمشاهیان بر اساس تاریخ مجمع الانساب و تحقیقات مدرن

چکیده

خوارزم معروف به خیوه در غرب اوزبیکستان فعلی در بین دریای خزر و دریای آرال واقع شده است. همه حاکمان که در راس خوارزمشاهیان بودند به لقب خوارزمشاه معروف بودند. بنابر بر نقل منابع موثق تاریخ اسلام و تحققات مدرن معلوم می شود سه سلسله ی تحت عنوان خوارزمشاهیان در منطقه خوازرم تورکستان فرمانروای نمودند. اولین خاندان که در منطقه حکمرانی کردند آل افریغ هستند که از سالهای امپراطوری پارس شروع و تا سال ۹۹۵ میلادی موجودیت شان را حفظ نمودند. خاندان دوم مأمونی ها هستند که در بین سالهای ۹۹۵ -۱۰۱۷ میلادی بر منطقه تسلط داشتند. سلطنت سوم موضوع بحث مان آل آلتونتاش هستند به سرکرده گی حاجب آلتونتاش تحت حمایت سلطان محمود غرنوی درخوارزم حکمرانی کردند. اولاد آلتوناتش بعد از محاربه دندنقان به سلجوقیان پیوستند. اگرچه سلطان آلپ ارسلان پس از لشكركشی مانگیشلاك در سال ۱۰۶۵ میلادی این منطقه را به پسرش ایاز داد، اما در سال ۱۰۶۶ میلادی در دوره های آلپ ارسلان و ملكشاه به والیان محلی تحویل داده شد. سلطان ملکشاه تصرف و درآمدهای خارزم را به تاجدار (تاشدار) خود انوش تگین گارچه یی (قره چه یی)داد. با این حال اگرچه آنوش تگین به عنوان فرماندار وظیفه اجرا می نمود اما یكی از توركان قیبچاقی بنام خوارزمشاه ایککینچی عملاً حاكمیت خوارزم را بدست داشت. پس از مدتی  در جریان نبردهای تاج و تخت که در دولت سلجوقی رخ داد،ایکكینچی بر اساس دعوت سلطان بركیارق با ده هزار سوار خود در مسیر خراسان به راه افتاد. هنگامی که او در سال ۱۰۹۷ به مرو آمد، توسط قودان و یاروقتاش، دو امیر قدرتمند آن دوره  کشته شد و نیروهایش پراکنده شدند. بر این اساس  برکیارق  که حبشی بن آلتونتاش را به صفت والی خراسان گماشته بود به تعقیب قاتلان ایککینچی روان کرد. آلتونتاش امر سلطان برکیارق را موفقانه به انجام رسانده، قطب الدین محمد  پسر آنوش تگین را به فرمانداری خوارزم منصوب کرد. بنابر این  در سال ۱۰۹۷ میلادی سلسله خوارزمشاهیان تأسیس شد. قطب الدین محمد اولین کسی بود که از طرف سلجوقیان بر منطقه حکومت می کرد. درباره تورک بودن آنوش تگین جد خانواده خوارزمشاهیان تردیدی نیست. فقط او به کدام قبیله تورکها تعلق داشت مشخص نیست. قابل آوریست که خوارزمشاهیان تا حمله مغولها بالای دنیای اسلام (۱۲۲۰میلادی) در منطقه حاکمیت داشتند.