بررسی اصول دیپلماسی حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم

نویسندگان

DOI::

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.219

کلمات کلیدی:

اسلام, اصول, اهداف, دیپلماسی, سیاست خارجی

چکیده

امروز دیپلماسی از مهم‌ترین مباحث علوم سیاسی و روابط بین‌الملل به شمار می‌رود و تبیین صحیح این مفهوم، نقش اساسی در شناخت سازوکارهای تعامل میان دولت‌ها دارد. تحقیق حاضر با محوریت بررسی دیپلماسی و سیاست خارجی از منظر علمی و تحلیل سیرۀ سیاسی پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و سلم، تلاش می‌کند تا ارتباط میان نظریه‌های دیپلماتیک و رفتار عملی دولت نبوی صلی‌الله علیه و سلم را روشن سازد. موضوع این تحقیق بر دو بخش اصلی متمرکز است: نخست به­تبیین چارچوب مفهومی موضوع پرداخته شده و ثانیاً اصول و اهداف دیپلماسی پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و سلم در دوره شکل‌گیری دولت اسلامی به بحث و تحلیل گرفته شده است. اهداف این تحقیق شامل: تبیین دقیق و نظام‌مند دیپلماسی، استخراج اصول و اهداف دیپلماسی اسلام بر اساس قرآن کریم و سیرۀ نبوی صلی‌الله علیه و سلم است. تحقیق حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع معتبر علمی و مطالعات معاصر روابط بین‌الملل انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که دیپلماسی به‌عنوان ابزار اجرای سیاست خارجی، جایگاه مستقل از سیاست خارجی به‌عنوان جهت‌گیری کلان دولت دارد. اصول بنیادین سیاست خارجی اسلام مانند: نفی سبیل، دعوت، عزت اسلامی و وفای به عهد در سیره پیامبر صلی‌الله علیه و سلم به‌صورت عملی تحقق یافته و اهداف کلان دیپلماسی نبوی شامل دعوت جهانی، ایجاد صلح، تثبیت امنیت و توسعه حاکمیت اسلامی بوده است.

بیوگرافی نویسندگان

محمد میرزایی، Jawzjan University

پوهنمل، دیپارتمنت علوم سیاسی و روابط بین الملل پوهنحی حقوق وعلوم سیاسی پوهنتون جوزجان.

ولی الله امین، Jawzjan University

پوهنمل، دیپارتمنت علوم سیاسی و روابط بین الملل پوهنحی حقوق وعلوم سیاسی پوهنتون جوزجان.

مراجع

قرآن کریم

1. آشوری، داریوش. دانشنامه سیاسی. تهران: انتشارات مروارید، 1373.

2. ابن العربی، أبی بکر محمد بن عبدالله. أحکام القرآن. ج1. بیروت: الناشر دارالکتب العلمیة، بی‌تا.

3. ابن تیمیه، احمد. السیاست الشرعیة فی اصلاح الراعی و الرعیة، بیروت: انتشارات دارالکتب العلمیه، 1398.

4. ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد. مقدمه ابن خلدون. ترجمه محمد پروین گنابادی. ج1. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1369 هـ.ق.

5. ابن عابدبن ، محمد أمین بن عمر بن عبدالعزیز. رد المحتار علی در المختار، تحقیق: عادل احمد عبدالموجود. ج 6. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1424 هـ.ق.

6. ابن هشام، عبدالملک. السیرة النبویة لابن هشام. ج2. مصر: الناشرمصطفی البابی الحلبی و اولاده ، 1375 هـ.ق.

7. أبو الحسن، الدار قطنی. سنن الدارالقطنی. حققه و ظبط نصه و علق علیه، شعیب الارنؤوط. بیروت: الناشر مؤسسة الرسالة، 1423 هـ.ق.

8. أرکون، سلیم و أمیت أسکین. الهدیة في دبلوماسیة العصر الإسلامي المبکر7-132 هـ /628- 750 م. ترکیة: المجلة العلمیة لرئاسة الشوُون الدینیة الترکیة، 2024 م.

9. البخاری، الإمام الحافظ أبی عبدالله محمد بن سماعیل. صحیح البخاری. الناشر: بیت الأفکار، 1419 هـ.ق.

10. البوطی، الدکتور محمد سعید رمضان. فقه السیرة النبویة مع موجز لتاریخ الخلافة الراشدة. بیروت: المکتبه دار الفکر المعاصر، 1411 هـ.ق.

11. الزحیلی، أ.د. وهبة مصطفی. الفقه الإسلامی و أدلته. ج 6. ناشر دارالفکر، 1405 هـ.ق.

12. الزحیلی، الدوکتور وهبة. العلاقات الدولیة فی الإسلام. ناشر دارالمکتبی، 1420 هـ.ق.

13. الشیبانی، أبو عبدالله أحمدبن محمد بن حنبل. مسند الإمام أحمد بن حنبل. المحقق. شعیب الارنؤوط. ناشر: مؤسسه الرسالة، 1421 هـ.ق.

14. القحطانی، د. سعید بن علی بن وهف. رحمة للعالمین. ناشر: موقع وزارت الاوقاف السعودیه بدون بیانات، بی‌تا.

15. الماوردی، أبی الحسن علی بن محمد بن حبیب. الأحکام السلطانیة و الولایات الدینیة. حققه. الدکتور أحمد مبارک البغدادی. کویت: ناشر دار ابن قتیبة، 1409 هـ.ق.

16. العمری، اکرم ضیأ. جامعه مدینه زمان محمد رسول الله خصوصیات. تنظیم و تشکیل اولی آن. مترجم. عبدالجبار ثابت. کابل: انتشارات میوند، 1382 هـ.ش.

17. المقدسی، موفق الدین عبدالله بن احمد بن قدامة. المغنی. ج 9. ناشر دار الإحیاي التراث، 1405 هـ.ق.

18. الوکیل، محمد سید. درس¬های از سیرت النبی. مترجم. مؤمن حکیمی. کابل: انتشارات سعید، 1388 هـ.ش.

19. تفسیر کابلی. ج 1. قطر: 1411 هـ.ق.

20. حبش، محمد. الإسلام والدبلوماسية. بی جا: 2013.

21. حبش، د. محمد. مستشار مرکز الدوحة الدولی لحوار الأدیان. الإسلام الدبلوماسیة. بی‌جا: 1434 هـ.ق.

22. حمیدالله، محمد. مجموعة الوثائق السیاسیة للعهد النبویة و الخلافة الراشدة، جمعها. ناشر: دارالنفائس، 1407 هـ.ق.

23. خالوزاده، سعید. حقوق دیپلوماتیک و کنسولی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها( سمت) مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، 1393.

24. خطاط، محمد شیت. سفراء النبی صلی‌الله علیه و سلم. جده: دارالاندلس الخزراء، 1998 م.

25. خلاف، عبدالوهاب. السیاسة الشرعیة فی الشئون الدستوریة و الخارجیة و المالیة. ناشر دارالانصار، 1397 هـ.ق.

26. خلاف، عبدالوهاب. السیاسة الشرعیة فی الشئون الدستوریة و الخارجیة و المالیة. ناشر دارالقلم، ۱۴۰۸ هـ.ق.

27. ذوالعین، پرویز. حقوق دیپلوماتیک. دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی. تهران: انتشارات وزارت امورخارجه، 1389 هـ.ش.

28. رحیمی، عتیق الله. حقوق دیپلوماتیک و قنسولی. کابل: انتشارات سعید، 1404 هـ.ش.

29. روابدة، میساء علی. السیاسة الخارجیة فی ضوء السنة النبویة. بی جا: 2015 م.

30. سامه، عبدالشکور بن عبدالله. تفوق العلاقات الدبلوماسیة في عهد الرسول صلی¬الله علیه وسلم فی المدینةالمنورة من السنة الأولی الی السنة الخامسة الهجریة. بی¬جا: جامعة السلطان الشریف علي الإسلامیة، 2023.

31. صمیم، عبدالقهار. نظام اقتصادی اسلام. کابل: انتشارات تمدن شرق، 1394.

32. عابدي، لدمیة. دبلوماسیة الرسول صلی¬الله علیه وسلم في رسایله إلی ملوک وأمراء العالم. بی¬جا: مجلة الإحیاء، 2021.

33. عزاوی، حلیمه. أصول الدبلوماسیة في الإسلام: دراسة مقارنة بالقانون الوضعي. بی‌جا: 2016.

34. ماوردی، ابوالحسن. الاحکام السلطانیة. قاهره: انتشارات دارالحدیث، 1985.

35. ندوی،علامه سید ابوالحسن حسنی. سیرة النبی. مترجم. محمد قاسم قاسمی. ناشرکتابخانه اقراء، بی تا.

36. نهاد یوسف شکری الثلاثیني، الدبلوماسیة في ضوء السنة النبویة: دراسة موضوعیة. بی جا: بی تا.

##submission.downloads##

چاپ شده

2026-07-28

شماره

نوع مقاله

Articles