Yükseköğretim Kurumlarında İslamî Öğretiler Işığında İdarî Mevzuata Uyum

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.167

Anahtar Kelimeler:

Düzenin sağlanması- Bağlılık- Şeffaflık- İdari Mevzuat- Sorumluluk Bilinci

Özet

İdari mevzuata fiilî bağlılığın hizmet sisteminin belkemiğini oluşturduğu göz önünde bulundurulduğunda, yükseköğretim kurumlarında idari kurallara riayet edilmesi yalnızca düzeni, hukuka bağlılığı ve liyakati güçlendirerek modern idari yapılarda hizmet alanlar ve paydaşlar için daha etkin hizmet sunulmasını sağlamakla kalmaz; aynı zamanda dinî öğretilerde de yüksek bir konuma sahiptir. Araştırma bulgularına göre sorumluluk bilinci, adalet, dürüstlük ve emanet anlayışı, düzenin sağlanması, planlama, liyakat, idari etik ilkelere uyum, inisiyatif alma, yolsuzluk ve ihanetten kaçınma gibi kavramlar; Kur’ân-ı Kerîm’de, Hz. Peygamber’in sünnetinde, Raşid Halifelerin uygulamalarında ve dinî önderlerin örneklerinde üzerinde önemle durulan değerler arasında yer almaktadır. Bu ilkelere bağlılık, doğrudan idari kurallara uyma ve bunların uygulanmasıyla örtüşmektedir. Bu çalışma, İslami öğretilerin yükseköğretim ortamında idari mevzuata bağlılığı güçlendirmedeki etkisini incelemeyi amaçlamakta olup, güvenilir bilimsel kaynaklara dayalı betimleyici-analitik yöntemle yapılan inceleme sonucunda; idari kuralların İslami öğretiler ışığında uygulanmasının, sağlıklı, hizmet odaklı, verimli, etkili, şeffaf ve başvuranların ihtiyaçlarına cevap verebilen bir idarenin oluşmasına zemin hazırladığını ortaya koymaktadır. Ayrıca bu yaklaşım, yolsuzluk, usulsüzlük, bürokrasi, sorumluluktan kaçma ve kanun ihlallerinden arınmış bir idari yapının teşekkülüne katkı sağlamakta; böylece sosyal adaletin gerçekleştirilmesi ve hukukî düzenlemelerin temellerinin güçlendirilmesi yönündeki İslâm şeriatının amaçlarıyla uyum arz etmektedir.

Yazar Biyografileri

Nasir Ahmad Heravi, Cami Üniversitesi

Yüksek lisans, Fıkıh ve Hukuk Bölümü, Şeriat Fakültesi, Câmî Üniversitesi, Herat, Afganistan.

     

Abdul Rahman Azizi, Cami Üniversitesi

Fıkıh ve Hukuk Bölümü, Şeriat Fakültesi, Câmî Üniversitesi, Herat, Afganistan.

     

Referanslar

قرآن کریم

1. ابن حنبل، ابوعبدالله احمد بن محمد. مسند الإمام أحمد بن حنبل. تحقیق. شعیب أرنؤوط. بیروت: مؤسسة الرساله، 1421 هـ.ق.

2. ابن قیم، محمد ابن بی بکر. إعلام الموقعين عن رب العالمين. سعودی: دار ابن الجوزي، 1423 هـ.ق.

3. استانکزی، نصرالله. مبادی حقوق. کابل: انتشارات میوند، 1387هـ.ش.

4. اسلامی، سید محمدهادی. اصول و فنون قانون گذاری. ایران: انتشارات جنگل، 1397 هـ.ش.

5. البخاری، محمد بن إسماعيل أبو عبدالله. الجامع المسند الصحيح البخاري. محقق. محمد زهير بن ناصر الناصر. بیروت: دارطوق النجاة، 1422هـ.ق.

6. البیهقی، احمد بن الحسین بن علی بن موسی. السنن الکبری. محقق. محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیة، 2003 م.

7. الجوهری، إسماعیل بن حماد. الصحاح تاج اللغة و صحاح اللغة. تحقیق. أحمد عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین، 1987م.

8. خرم دل، مصطفی. تفسیر نور. تهران: نشر احسان، 1397هـ.ش.

9. دهخدا، علی اکبر. لغت نامه دهخدا. تهران: بی‌جا، 1377هـ.ش.

10. الزحیلی، وهبه بن مصطفی. التفسیرالوسیط. بیروت: دارالفکر، 1422هـ.ق.

11. السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر. الدرالمنثور فی التفسیر المأثور. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1971م.

12. شکری، حنان و شاکر بشیر. واقع إدارة الوقت. غزه: دارالعلم، 2010م.

13. طاهری، انصاری و محمد مسعود. دانشنامة حقوق خصوصی. تهران: نشرمحراب فکر، 1386 هـ.ش.

14. طبري، أبي جعفر محمد بن جرير. جامع البيان في تأويل القرآن. محرر. أحمد إسماعيل شكوكاني. بیروت: دارالسلام، 2001م.

15. الطبری، محمد ابن جریر، جامع القرآن عن تأویل آی القرآن. قاهره: دارالهجر، 1422هـ.ق.

16. عبدالله، نظام الدین. انواع قانون و مراحل قانونگذاری. کابل: انتشارات رسالت،1398هـ.ش.

17. قرضاوی، یوسف. من فقه الدولة فی الاسلام. قاهره: دارالشروق، 1417هـ.ش.

18. کاتوزیان، ناصر. مقدمة علم حقوق. ایران: شرکت سهامی انتشار، 1390هـ.ش.

19. محمدي ري شهري، محمد. ميزان الحكمه. تهران: موسسه علمي فرهنگي دارالحديث، ١٣٨٧ هـ.ش.

20. مصطفی إبراهیم، الزیات أحمد. مجمع اللغة العربیه، معجم الوسیط. قاهره: دارالدعوة، 2011م.

21. النيسابوری، أبوالحسین مسلم بن الحجاج. صحيح مسلم. محقق. محمد فؤاد عبد الباقي. بيروت: دار إحياء التراث العربي، ١٣٧٤ هـ.ق.

22. طبرانی، سلیمان بن احمد. المعجم الأوسط. قاهره: دار الحرمين للطباعة والنشر والتوزيع، بی‌تا.

Yayınlanmış

2026-01-01

Nasıl Atıf Yapılır

Heravi, N. A., & Azizi, A. R. (2026). Yükseköğretim Kurumlarında İslamî Öğretiler Işığında İdarî Mevzuata Uyum . Diwan, 7(1), 151–171. https://doi.org/10.69892/diwan.2026.167

Sayı

Bölüm

Articles