The Hanafi Jurist Abū’l-Fatḥ al-Walwālijī and His Work al-Fatāwā al-Walwālijiyya

Authors

DOI:

https://doi.org/10.69892/diwan.2026.222

Keywords:

Islamic law, Hanafi school, Abū’l-Fatḥ al-Walwālijī, al-Fatāwā al-Walwālijiyya, Fatwā

Abstract

Abū’l-Fatḥ al-Walwālijī (d. 540/1146), a Ḥanafī jurist, imam, teacher, qāḍī and scholar, was an important Muslim scholar who lived in the Tokharistan region attached to Balkh. His al-Fatāwā al-Walwālijiyya, composed in the late fifth/eleventh and early sixth/twelfth centuries, is known to have been highly influential during the Abbasid period and especially in the Ottoman state. Al-Walwālijī studied with leading scholars—such as Abū Muḥammad al-Qaṭāwānī (d. 506/1112), Abū Muʿīn al-Nasafī (d. 508/1115), Muḥammad b. Aḥmad b. ʿAlī al-Kazzāz (d. 520/1126) and Ṣadr al-Shahīd ʿUmar b. ʿAbd al-ʿAzīz (d. 536/1141)—which contributed to his breadth across the Islamic sciences. Considering knowledge a trust, he trained notable students, including Abū Saʿd ʿAbd al-Karīm b. Muḥammad al-Samʿānī (d. 562/1166) and Iftikhār al-Dīn ʿAbd al-Muṭṭalib al-Ḥalabī (d. 616/1219). Although not a prolific author, only two works are attributed to him by name—al-Fatāwā al-Walwālijiyya and al-Amālī fī’l-fiqh—of which only the former survives. The extant al-Fatāwā al-Walwālijiyya is known to have made significant contributions to the Ḥanafī fatwā and nawāzil literature and functions as a rich compendium of fiqh. Frequent references to it in the epitomes, commentaries, supercommentaries and fatwā collections of eminent later scholars—such as Abū’l-Barakāt al-Nasafī (d. 710/1310), Sirāj al-Dīn ʿUmar al-Miṣrī (d. 1005/1596) and Ibn ʿĀbidīn (d. 1252/1836)—attest to its importance. Regrettably, the work has received little dedicated study in the Islamic world and has remained almost a concealed treasure. This article examines al-Walwālijī’s scholarly life and his fatwā collection, identifying his contributions to Islamic law, particularly to the fatwā and nawāzil tradition.

Author Biographies

Menderes Gürkan, Erciyes University

Professor, Ph.D., Department of Basic Islamic Sciences, Division of Islamic Law, Faculty of Theology, Erciyes University, Erciyes, Türkiye.

Atiqurrahman Sabiry, Takhar University

Teaching Assistant, Department of Jurisprudence and Law, Faculty of Sharia, Takhar University, Takhar, Afghanistan.

References

1. Asien-Afrika-Institut. uni-hamburg.de. Archived from the original on 2012-05-09.

2. Ayhan, Fulya Yasemin. Dürerü’l Hükkam Şerh-i Mecelleti’l Ahkâm Vekâlet Kitabının Metin ve Kaynak Çalışması, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya:2007.

3. Bağdâdî, Ebû Abdillâh Şihâbüddîn Yâkūt b. Abdillâh el-Hamevî el-Bağdâdî er-Rûmî el-. Mu’cemü’l-Büldân. Dâru’l-kütübi’l-Arabî, Beyrut: 1990.

4. Bağdatlı İsmâil Paşa. Hediyyetü'l-Ârifîn, esmâʾü’l-müʾellifîn ve âsârü’l-musannifîn. Dâru İhyâi't-Türasi'l-Arabi, Beyrut: 1951.

5. Bedehşi, Mirza Sang Muhammed. Tarihi Bedahşan. Farsça, Muasisei Ferhangi Cihangir, Afganistan, Kabil: 1367.

6. Bosworth, Clifford Edmund. Tarihi Gaznaviyan. trc, Hasan Anuşe, İntişarat Emir Kabir, Tahran:1378.

7. Cemalzadah, Halıd, Bologfa. “Velvâlic (Rüstaq)” Meyvend, Kabil: 1390.

8. Efendioğlu, Mehmet. “es-Sem’ânî, Abdülkerîm b. Muhammed ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2009).

9. Güler, Zekeriya. “Rebî‘ b. Ziyâd”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2007).

10. Haskefî, Alaeddin Muhammed b. Ali b. Muhammed. ed-Dürrü'l-Muhtâr fi tenviri'l-ebsâr. thk; Abdülmün'im Halil İbrahim, Darü'l-Kütübi'l-İlmiyye Beyrut: 2019.

11. Hayreddin Ziriklî. Ḳāmûsü terâcim li-eşheri’r-ricâl ve’n-nisâ mine’l-ʿArab ve’l-müstaʿrebîn ve’l-müsteşriḳīn. nşr. Züheyr Fethullah, Dârü’l-İlm li’l-Melâyin, Beyrut: 2002.

12. Heyet, el-Fetâvâ’l-Hindiyye, Mektebetü'l-Habibiyye, Karâçî, Pakistan, ts.

13. Heyet. Hudûdü’l-ʿâlem mine’l-meşrik ile’l-mağrib. thk. Yusuf el-Hadi, Darüs-Sekafiyye li’n-Neşr, Kahire: 1999.

14. İbn Âbidin, Muhammed Emin b. Ömer b. Abdulazîz ed-Dımaşki. Haşiyetü Reddi’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr, İstanbul:1984.

15. İbn Kutluboğa. Tacü’t-Terâcim fi Tabakâti’l-Hanefiyye. Matba’atü’l Âni, Bağdad: 1962.

16. İbn Manzur. Ebu'l-Fadl, Cemalüddin Muhammed b. Mükerrem. Lisanül- Arab. Beyrut: ts.

17. İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. el-Baḥrü’r-râʾiḳ Şerhu Kenzü’d-deḳā’iḳ, nşr. Şeyh Zekeriya Umeyrât, Beyrut: 1997.

18. İbn Şihne, Ebü’l-Velîd Lisânüddîn Ahmed b. Muhammed b. Muhammed es-Sekafî el-Halebî. Lisânü’l-Hukkâm fî Marifeti’l-ahkâm, trs.

19. İstahrî, Ebû İshak İbrahim. el-Mesâlik ve’l-Memâlik. İntişarat Tarihi Miras Milel, İran: 1371.

20. Kafalı, Mustafa. “Cengiz Han”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1993).

21. Karabulut, Ali Rıza. Mucemü’l-mahtûtâti’l-mevcûde fî Mektebât-ı İstanbul ve Anadolu. Ts.

22. Kâtip Çelebi, Keşfü’ẓ-ẓunûn ʿan esâmi’l-kütüb ve’l-fünûn, Beyrut ts.

23. Koca, Ferhat. " Molla Hüsrev", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Ankara: TDV Yayınları, 2020).

24. Koca, Ferhat. “el-Fetâvâ'l Velvâlicîyye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1995).

25. Kureşî, Ebu Muhammed Muhyiddin Abdülkadir b. Muhammed. el-Cevâhirü’l-mudıyye fî tabakâti’l-Hanefiyye. Riyad: 1993.

26. Leknevî, Muhammed b. Abdülhay b. Muhammed. el-Fevâʾidü’l-behiyye fî terâcimi’l-Ḥanefiyye. Matbaatü’s-Saade, Kahire: 1324.

27. Mehdî Rahmanî Velu - Mensur Çeğetâi, Tarihi Ulamâi Belh, Bünyadı Püzuhüşhâ’î İslâmi, İran: 1386.

28. Meydânî, Abdülganî. el-Lübâb fî Şerhi’l-Kitab. Seyda Yayınları, İstanbul: 2021.

29. Molla Hüsrev, Dürerü’l-ḥükkâm fî şerḥi Ġureri’l-aḥkâm, ts.

30. Muradî, Sahip Nazar. Bedehşan Der Tarih, Kabil: İntişarat Hiyam, 1390 hş.

31. Nesefî, Ebü'l-Berekât Hafızüddin Abdullah b. Ahmed b. Mahmud. Kenzü'd-Dekâik. thk. Said Bekdaş, Medîne: Darü’s-sirac, 2011.

32. Önkal, Ahmet. “Ahnef b. Kays”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1989).

33. Özbek, Ömer. “Kıraat Farklılıklarının Anlama Etkisi”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1, sy 39 (2015): 163-181.

34. Özel, Ahmet. " İbn Âbidîn, Muhammed Emîn", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1999).

35. Özel, Ahmet. " İbn Nüceym, Zeynüddin", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1999).

36. Özel, Ahmet. " Sadrüşşehîd", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2008).

37. Özel, Ahmet. Hanefi Fıkıh Âlimleri ve Diğer Mezheplerin Meşhurları. Ankara: 2014, 4. Baskı.

38. Özen, Şükrü. " İbnü’ş-Şıhne, Lisânüddin", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2000).

39. Sabiry, Atiqurrahman. Ebü’l-Feth el-Velvâlicî’nin İbadetlerle İlgili Fetvâlarının İncelenmesi, ERÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri 2024,(I-XII,1-182).

40. Salman, Hüseyin. “Tohâristan”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2012).

41. Sekafî, Muhammed b. Şedîd. “el-Külliyyâtü’l-fıkhıyye mine'l-Fetâvâ'l-Velvâlicîyye fi'l-Fıkhi'l-Hanefî”, Mecelletü Külliyyeti'ş-Şerîa ve'l-Kânûn, yıl: 2017, cilt:19, sayı:3, s.1621-1656.

42. Sem‘ânî, Ebû Sa‘d Abdülkerîm b. Muhammed. el-Müntehab min mu’cemi Şüyuhi’s-Sem’ani. thk. Muvaffik b. Abdillah b. Abdilkâdir, (Riyâd: Dâru Âlimi’l-Kütüb, 1417).

43. Sem‘ânî, Ebû Sa‘d Abdülkerîm b. Muhammed. et-Taḥbîr fi’l-Muʿcemi’l-kebîr. thk. Münîre Nâcî Sâlim, Bağdad: 1395.

44. Tahtâvî, Ahmed b. Muhammed b. İsmâîl ed-Dûkātî. Hâşiyet-ü Tahtâvî alâ Merâkı’l-Felâh, İstanbul: 1985.

45. Tavşan, Esra. el-Fetâvâ’l Velvâlicîyye’ni̇n Hanefî Nevâzi̇l Li̇teratüründeki̇ Yeri̇ (Bey’ Akdinin Şartları Bağlamında). İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2021.

46. Temîmî, Abdülkadir. et-Tabakâtü’s-seniyye fî Terâcimi’l-Hanefiyye. Thk. Abdülfettah Muhammed el-Hulv, Dâru’r-rufâî, 1989.

47. Temizkan, Ahmet. Fıkıh Külli Kaideler, (Kayseri: 2019, ders notları).

48. Topal, Şevket. "Şürünbülâlî", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2010).

49. Vasiliy Vladimiroviç Barthold. Moğol İstilasına Kadar Türkistan. trc: Hakkı Dursun, Kervan Yayınları, İstanbul: 1981.

50. Velvalici, Ebü'l-Feth Zahirüddin Abdürreşid b. Ebi Hanife b. Abdirrezzak el-Hanefi. el-Fetava'l-Velvaliciyye. thk; Mikdad b. Musa Feryevi, Darü'l Kütübi'l İlmiyye, Beyrut: 2003.

51. Yazıcı, İshak. “Semerkandi, Ebü'I-Leys”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2009).

52. Yazıcı, Tahsin. “Belh”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1992).

53. Yıldırım, Mustafa. Mecelle'nin Küllî Kâideleri, (İzmir: 2009, 2.baskı).

54. Yılmaz, Ahmet. " Tohâristan'ın Adı, Çoğrafyası ve Genel Sınırları", Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Taed-62, Mayıs-May 2018 Erzurum.

55. Yılmaz, Esra. “İpek Yolu Hakkında Kısa Bi̇r Değerlendi̇rme”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmaları Dergisi/Journal of Oriental Scientific Research (JOSR), cilt 9, sayı 2, s. 672-683, (30 Kasım 2017).

56. Yılmaz, Muharrem. Dürerü’l-Hükkâm Şerh-i Mecelleti’l Ahkâm'ın “Kitabu’l Emânât” Bölümünün Transliterasyonu ve Kaynaklarının Tespiti. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Rize: 2013.

57. Yılmaz, Okan Kadir. Orta Asya Hanefi Fetva Literatürünün Gelişimi ve İcare-i Tâvile (4/10-6/12. Yüzyıllar), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: 2023.

58. Yiğit, İsmail. “Osman”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2007).

59. Zehebi, Ebu Abdullah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b.Osman. Siyeru A’lami’n-Nübelâ, thk, Şuayb Arnavut, Hüseyin Esad, Beyrut: Risaleti Alemiyye, 2017.

Published

2026-07-28

How to Cite

Gürkan, M., & Sabiry, A. (2026). The Hanafi Jurist Abū’l-Fatḥ al-Walwālijī and His Work al-Fatāwā al-Walwālijiyya . Diwan, 7(2), 297–325. https://doi.org/10.69892/diwan.2026.222

Issue

Section

Articles